ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Δεν αρκεί ο θάνατος για να πας στον Αδη

Δεν αρκεί ο θάνατος για να πας στον Αδη



Του Ιωάννη Μόσχου, Αρχαιολόγου
Μέρος B΄
Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν στην ύπαρξη του Κάτω Κόσμου, μεταξύ των άλλων και με την έννοια της γεωγραφίας. Πώς, όμως, πήγαινε κάποιος έως εκεί; Η απάντηση είναι αρκετά απλή αλλά και συνάμα περίπλοκη. Ήταν αρκετό κάποιος να πεθάνει, αλλά δεν έφτανε μόνο αυτό για να φτάσει στην οικία του Άδη. Και οι ζωντανοί μπορούσαν να φτάσουν εκεί και υπήρχαν ταξίδια ορισμένων στο σκοτεινό υπόγειο βασίλειο, που πήγαν και επέστρεψαν. Μία από τις πλέον ουσιαστικές διαφορές εντοπίζεται στο δρομολόγιο που ακολούθησαν, το οποίο ήταν διαφορετικό από εκείνο των νεκρών ενώ χρησιμοποίησαν και άλλα μέσα για να φτάσουν έως εκεί.
Για τους αρχαίους Έλληνες λοιπόν το ταξίδι στον Κάτω Κόσμο ήταν εύκολο και αυτονόητο για τους νεκρούς, ενώ για τους ζωντανούς ήταν πάρα πολύ δύσκολο και επικίνδυνο, φοβερό και τρομακτικό, άλλα όχι αδύνατο. Και το γεγονός αυτό έδινε ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα στην αντίληψη για την ύπαρξή του χθόνιου βασιλείου.
Στα έπη του Ομήρου οι νεκροί πήγαιναν πεζοί έως τον Άδη, ή συχνότερα η ψυχή τους πετούσε έως εκεί. Ο Χάροντας, η βάρκα του και το ποτάμι δεν υπάρχουν αυτήν την εποχή. Η μία και μόνη νύξη στην Ιλιάδα σχετικά με το πέρασμα του ποταμού φαίνεται πως αναφέρεται στον κυκλικό ποταμό Ωκεανό, που περιτριγύριζε τον δίσκο της γης και διαχώριζε τον κόσμο των ζωντανών από το υπόγειο σκοτεινό βασίλειο.
ΟΙ ΘΕΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ
Οι νεκροί πάντως του Ομήρου δεν είχαν ανάγκη ούτε βάρκας ούτε και βαρκάρη για να διαβούν κάποιο ποταμό. Έβρισκαν τον δρόμο μόνοι τους ή συχνά συνοδεύονταν από τις Κήρες, τις θολές αλλά πιθανότατα προϊστορικές θεότητες του θανάτου, συνώνυμες σε μερικούς στίχους με τον ίδιο το θάνατο. Ο κύριος ρόλος τους ήταν αρχικά η μεταφορά της ψυχής στον Κάτω Κόσμο, αλλά σε μεταγενέστερες προσθήκες των επών παρουσιάζονται με διαφοροποιημένο και άθλιο ρόλο. Εμφανίζονταν ως τέρατα στο πεδίο της μάχης και άρπαζαν με τα μεγάλα νύχια τούς νεκρούς ή τους λαβωμένους. Ήταν άπληστες και μάλωναν μεταξύ τους για το αίμα τους, από το οποίο ήταν πάντοτε λερωμένα τα ρούχα τους. Αφού πέταγαν γρήγορα τους ξεματωμένους νεκρούς στον Άδη, επέστρεφαν αχόρταγες και διψασμένες στη μάχη, για να συνεχίσουν το απαίσιο έργο τους.
Ο ΡΟΛΟΣ ΣΤΟΝ ΕΡΜΗ
Ήταν επομένως οι Κήρες αυτές που έφερναν το θάνατο αλλά και εκείνες που οδηγούσαν τις ψυχές στην πύλη του Άδη, μία εργασία που αργότερα οι Έλληνες ανέθεσαν στον ψυχοπομπό Ερμή, μία φιγούρα που συνοδεύει πλέον και οδηγεί, απαλλαγμένη από την απεχθή βρικολική διαδικασία. Ο ίδιος εμφανίζεται στην Οδύσσεια να μεταφέρει τις ψυχές των μνηστήρων, αλλά οι στίχοι θεωρούνται μεταγενέστερη προσθήκη.
Διαβάζοντας τους στίχους των επών αποκομίζουμε σε γενικές γραμμές την εντύπωση πως η μετάβαση του νεκρού στον Άδη ήταν μία απλή διαδικασία, στην οποία ήταν αρκετός ο θάνατος. Κατανοούμε όμως διαφορετικά το κείμενο από εκείνους που το άκουγαν έμμετρα και με τη συνοδεία μουσικής στην αρχαιότητα. Διότι υπήρχαν ορισμένες προϋποθέσεις για αυτό το ταξίδι, που ο αρχαίος ακροατής αυτόματα θεωρούσε ότι είχαν τηρηθεί στο ακέραιο. Για την ακρίβεια, οι προϋποθέσεις αυτές, ως ευκόλως εννοούμενες, παραλείπονται στις πλείστες των περιπτώσεων.
ΤΟ ΒΑΣΑΝΟ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ
Σαφηνιστικοί σε αυτόν τον τομέα είναι ορισμένοι στίχοι της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Ο Αχιλλέας αδυνατώντας να αποχωριστεί τον νεκρό του φίλο Πάτροκλο, τον κράτησε άταφο και τον έκλαιγε για ημέρες. Το γεγονός ότι είχε πεθάνει οδήγησε μεν την ψυχή του στην πύλη του Άδη, αλλά καθώς δεν είχε θαφτεί, δεν του επιτράπηκε η είσοδος και η κοινωνία του με τις σκιές του Κάτω Κόσμου. Βρέθηκε έτσι σε μία βασανιστική θέση για την ψυχή του και σε έναν χώρο ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και τον κόσμο των νεκρών, μία κατάσταση που είναι άκρως διδακτική για την κατανόηση και ερμηνεία των ταφικών ηθών και εθίμων των αρχαίων Ελλήνων. Σε ένα άλλο απόσπασμα της Οδύσσειας ο νεκρός σύντροφος του Οδυσσέα, ο Ελπήνορας, του ζητά επιτακτικά όχι μόνο να τον θάψει αλλά και να τον κλάψει, υπονοώντας ότι η τελευταία αυτή διαδικασία απαιτούσε την έκθεση και πρόθεση του νεκρού και το μοιρολόι. Αυτές οι δύο προϋποθέσεις κρίνονταν ως άκρως απαραίτητες στον αρχαίο κόσμο για την οριστική μετάσταση της ψυχής.
Οι ψυχές των δύο παραπάνω νεκρών δεν μπορούσαν να βλάψουν τους ζωντανούς, όπως ούτε και οι ψυχές όλων γενικώς των νεκρών, ο δε Πάτροκλος είχε τη δυνατότητα να εμφανιστεί μόνο ως σκιά στον ύπνο του Αχιλλέα και απλά να τον ενημερώσει. Οι θεοί ήταν εκείνοι που αναλάμβαναν για λογαριασμό των ψυχών να τιμωρήσουν τους ζωντανούς για τις παραλείψεις τους, ένα ρόλο που είχαν επωμιστεί κυρίως οι φοβερές Ερινύες και η ίδια η Εκάτη, με τη νυχτερινή χορεία των φαντασμάτων της.
Στον Όμηρο η διαδικασία της μετάβασης της ψυχής στον Κάτω Κόσμο ήταν γρήγορη, εφόσον είχαν ολοκληρωθεί το κλάψιμο και η ταφή. Όμως, οι ήρωες των επών χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά το πολυδάπανο έθιμο της καύσης, μία πρακτική που ήταν εξαιρετικά σπάνια στην ελληνικό κόσμο. Προοριζόταν κυρίως για επιφανείς νεκρούς και είχε εμφανιστεί από το τέλος των μυκηναϊκών χρόνων. Η διαδεδομένη πρακτική ήταν ο ενταφιασμός, ο οποίος περιέπλεκε τα πράγματα ως προς τη μετάβαση της ψυχής στον Κάτω Κόσμο.
Ο ίδιος ο Όμηρος αναφέρει ότι το κάψιμο και η απομάκρυνση των σαρκών ήταν η προϋπόθεση για την απελευθέρωση και τη μετάσταση της ψυχής. Επομένως, στη διαδικασία του ενταφιασμού η ψυχή παρέμενε στο σώμα μέχρι την αποσάρκωση, με αποτέλεσμα να υπάρχει η ανάγκη των εγκοσμίων για τους νεκρούς και γενικώς των χρειωδών των ζωντανών. Αυτό το γεγονός ερμηνεύει την παρουσία των κτερισμάτων στους τάφους. Παράλληλα, ο μακρύς χρόνος μέχρι να λιώσουν οι σάρκες αποτελούσε μία περίοδο δοκιμασίας των ζωντανών, στους οποίους θεωρητικά μπορούσαν να εμφανιστούν οι σκιές των προσφιλών νεκρών με αιτήματα και απειλές για όσα δεν έκαναν για εκείνους, αφού οι εικόνες της ψυχής τους βρίσκονταν ακόμα ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και σε εκείνον των νεκρών. Για να εξευμενίσουν και για να ικανοποιήσουν λοιπόν τις ανάγκες των ψυχών έκαναν περιοδικά επάνω από τον τάφο χοές και άφηναν προσφορές, σε τελετές ανάλογες με τα σύγχρονα μνημόσυνα.

Η συνέχεια την επόμενη εβδομάδα





Αποστολή με E-mail Εκτύπωση







Πρόσφατα
[χθες 13:00]  Η ιατρική ως επάγγελμα αντί για...
[χθες 12:31]  Ας μην κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας
[χθες 11:56]  Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού...
[χθες 10:53]  Η διπλή αξία μίας παραίτησης
[χθες 09:56]  Ανοιχτά και ασφαλή σχολεία
[χθες 08:59]  Περιπτώσεων σχεδιάσματα
[χθες 17:51]  Κοινωνιολογία ή Λατινικά; Ενα...
[χθες 17:40]  Κοινωνιολογία ή Λατινικά; Δεν...








Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [01:50:38]