ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Mια Πολιτεία δίχως παιδεία, όραμα και προοπτική

Mια Πολιτεία δίχως παιδεία, όραμα και προοπτική




ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΣΕΡΝΤΕΔΑΚΙ *

Οι συνωμοσίες δεν αποτελούν αποκλειστικά σύγχρονο φαινόμενο, όμως οι θεωρίες συνωμοσίας καρποφόρησαν και καρποφορούν σχεδόν αποκλειστικά στις νεωτερικές κοινωνίες. Οπως καταγράφουν σημαντικοί μελετητές του φαινομένου, η πλέον χαρακτηριστική νεωτερική θεωρία συνωμοσίας, είναι εκείνη των διαβόητων «Πρωτοκόλλων της Σιών», σύμφωνα με την οποία οι Εβραίοι διαμόρφωσαν ένα σχέδιο αποχριστιανοποίησης της Ευρώπης και μυστικά το έθεσαν σε εφαρμογή, εξαγοράζοντας τις πολιτικές ελίτ που ευνοούσαν τα σχέδιά τους. Όπως έχει αποδείξει η ιστορική έρευνα, το κείμενο αυτό είναι πλαστό και κατασκευασμένο από την τσαρική μυστική υπηρεσία Οχράνα, το οποίο αργότερα μεταφράστηκε από δυτικοευρωπαίους αντισημίτες για να τύχει εκμετάλλευσης από τους Γερμανούς ναζί και τους ανά τον κόσμο ομοϊδεάτες τους, συνδέοντας τον αντισημιτισμό με τον αντικομμουνισμό και τον αντικοινοβουλευτισμό. Παρά την αποδεδειγμένη πλαστότητα του κειμένου των Πρωτοκόλλων, ακόμη σήμερα πολλοί άνθρωποι εκκινούν από αυτό για να «ξεσκεπάσουν» υποτιθέμενους σύγχρονους συνωμότες, πλάθοντας νέες εκδοχές μιας παγκόσμιας συνωμοσίας που κατά περίπτωση χρωματίζεται από κρυσταλλωμένα ιδεολογήματα της εκάστοτε εθνικιστικής ιδεολογίας.


Αυθαίρετες αποφάσεις των εν λόγω μυθευμάτων

Στην περίπτωση του Covid-19 ενεργοποιήθηκε το κλασσικό σχήμα των θεωριών συνωμοσίας. Υποστηρίζεται ότι μια ομάδα οικονομικά ισχυρών του κόσμου (Εβραίων συμπεριλαμβανομένων), σχεδίασε ένα θανατηφόρο ιό για να τον εξαπολύσει κατά της ανθρωπότητας ή κατασκεύασε τον μύθο του ή σε μια άλλη εκδοχή εκμεταλλεύθηκε την εμφάνιση ενός μη απειλητικού ιού (μια απλή γριπούλα) για να διογκώσει τα δεδομένα της ασθένειας και όλα τούτα συνέβησαν για να υπηρετηθούν: Οικονομικά συμφέροντα, ο έλεγχος κυβερνήσεων και του πληθυσμού, η παγκόσμια διακυβέρνηση, η οικονομική καταστροφή κρατών και μερίδων του πληθυσμού και ό,τι άλλο ταιριάζει ως ερμηνεία σε ενδεχομένως υπαρκτά φαινόμενα που όμως καμία σχέση δεν έχουν με τις αξιωματικές αφετηρίες και τις αυθαίρετες αποφάνσεις των εν λόγω μυθευμάτων.
Ο μηχανισμός που καθοδηγεί τούτο τον ανορθολογισμό είναι σχετικά απλός. Μια σειρά από εμπειρικές διαπιστώσεις της δυσμενούς πραγματικότητας αντί να οδηγούν σε μια συνεκτική κριτική θεώρηση των αιτιών των κοινωνικών προβλημάτων ανάγονται σε αυθύπαρκτες, αδιαμφισβήτητες και αναπόδεικτες «αλήθειες», οι οποίες λειτουργούν ως νοηματικές υπερπλαισιώσεις επεξήγησης κάθε επιμέρους εμπειρικού φαινομένου.


Εύκολη και αντιεπιστημονική «ερμηνεία»

Οι θεωρίες συνωμοσίας καθίστανται εξαιρετικά δημοφιλείς σε περιόδους έντονης κοινωνικο-πολιτικής κρίσης. Σε τούτες τις περιστάσεις, όταν διευρύνονται οι απειλές και υπονομεύεται η αίσθηση ότι ο κόσμος μας είναι δεδομένος και ασφαλής, όταν δηλαδή οι άνθρωποι δεν είμαστε σε θέση να διαμορφώσουμε συνεκτικά και ευοίωνα σχέδια ζωής, τότε οι θεωρίες συνωμοσίας με τη μορφή ενός μανιχαϊκού σχήματος (άσπρο-μαύρο) είναι σε θέση να αναδιατάξουν τον νοηματικά αποδιοργανωμένο κοινωνικό κόσμο και να του προσδώσουν μια ερμηνεία που εξηγεί σύνθετα φαινόμενα με τρόπο απλουστευτικό και δογματικό. Οι θεωρίες συνωμοσίας αποτελούν μια γρήγορη, εύκολη, στερεοτυπική και αντιεπιστημονική «ερμηνεία» για τα προβλήματα που προκύπτουν σε ένα εξαιρετικά πολύπλοκο κόσμο, όπως ο δικός μας, ταυτόχρονα υποδεικνύοντας τον υπαίτιο ή τους υπαιτίους αυτών των προβλημάτων (με τις ποικίλες μορφές του αποδιοπομπαίου), τέλος, καλώντας μας να δράσουμε εναντιωματικά και να αντιστρατευτούμε στα ανήθικα και τερατώδη σχέδια που εξυφαίνει σε βάρος μας μια δράκα άνομων ισχυρών.
Οι έμποροι των θεωριών συνωμοσίας και τα προϊόντα τους τείνουν να αποτελέσουν ένα ισχυρό άλλοθι για τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ. Η διάχυση ανορθολογικών αντιλήψεων, αντί να υπονομεύσει μορφές εξουσίας που εδραιώνουν και επιτείνουν την εκμετάλλευση, την κυριαρχία και τις κοινωνικές ανισότητες, παράγει τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του Covid-19 κατέστη πρόδηλη η καταστροφή που επήλθε από την εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών όσον αφορά στη διασφάλιση των δημόσιων αγαθών, την υγεία, την παιδεία, το περιβάλλον, το εργατικό δίκαιο, τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα.

Ενδύονται την λεοντή του ενημερωμένου και ενεργού πολίτη


Έξι μήνες μετά την εκδήλωση της νόσου, αντί η κοινωνία να διεκδικεί ενδυνάμωση των δομών στα νοσοκομεία και την εκπαίδευση, στην επικαιρότητα κυριαρχούν οι αρνητές της ύπαρξης του ιού, οι αντιεμβολιαστές, οι κινήσεις κατά της μάσκας στα σχολεία και κατά των μέτρων πρόληψης σε τοπικές κοινωνίες, όπου απειλείται η υγεία των κατοίκων. Έτσι, οι καταφανείς κυβερνητικές αστοχίες, τα εσκεμμένα λάθη και παραλείψεις εύκολα τώρα μπορούν να αποδοθούν στην έλλειψη μιας χρειώδους «ατομικής ευθύνης», η οποία τεκμηριώνεται από την γραφική, αλλά συνάμα επικίνδυνη στάση των πιο θερμόαιμων συνωμοσιολόγων που ενδύονται την λεοντή του ενημερωμένου, κριτικού και ενεργού πολίτη.
Μια σε βάθος έρευνα θα καταδείκνυε ότι οι έμποροι των θεωριών συνωμοσίας παραμένουν σταθεροί στον χρόνο, διευρύνοντας τους εσωτερικούς κύκλους τους με νεοπροσύλητους. Προς επιβεβαίωση ας ανασύρουμε από τη μνήμη μας τους προσκεκλημένους εκπομπών μεγάλης ακροαματικότητας που επί ώρες σε επιστημονικοφανή ή/και μυθολογική γλώσσα αποφαίνονταν για την ύπαρξη εξωγήινων, ερπετοειδών, εσωγήινων, την Ομάδα Ε, τους Ελ, την αρχαία αλλά υπερσύγχρονη τεχνολογία, τους νεφελίμ, τους ελοχίμ, την λευκή και τη μαύρη αδελφότητα, την αντεστραμμένη πυραμίδα στην Τακλα-Μακάν της Κίνας, τους ζωντανούς θεούς του Ολύμπου, τους αστρολογικούς χάρτες μιας κρυμμένης γνώσης, την μετενσάρκωση, τη χαμένη Ατλαντίδα, την κούφια ή κοίλη Γη, τις χειρόγραφες επιστολές του Ιησού, την επίπεδη Γη και άλλα πολλά ευτράπελα μέχρι την καταγγελία για τη συνωμοσία της 11ης Σεπτεμβρίου, από Εβραίους ξανά, ή τις «αποδείξεις» για την μη προσσελήνωση στο φεγγάρι.


Απροστάτευτοι απέναντι στους κινδύνους της συστημικής πραγματικότητας

Κερδίζουν οι έμποροι της συνωμοσιολογίας από εκδόσεις, από τηλεοπτικές εκπομπές, από αφελείς που προστρέχουν σ' αυτούς για τα δεινά και τις αρρώστιες τους. Κερδίζουν χρήματα, αναγνώριση, δημοσιότητα και μια ταυτότητα, τα οποία πιθανώς δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν με πιο επίμοχθα μέσα.
Υπάρχουν όμως και οι καταναλωτές του συνωμοσιολογικού προϊόντος, άνθρωποι εύπιστοι, ιδίως όσοι και όσες βιώνουν αβέβαιους όρους ζωής, εκτεθειμένοι και απροστάτευτοι απέναντι στους κινδύνους της συστημικής πραγματικότητας, άνθρωποι που στη συνείδησή τους έχει απονομιμοποιηθεί η επιστήμη, αλλά και κρίσιμοι κοινωνικοί και πολιτισμικοί θεσμοί. Εδώ οι ευθύνες ανήκουν στην Πολιτεία που σήμερα καλείται να μετρήσει το εύρος των δικών της ελλειμμάτων: στην ποιότητα της ενημέρωσης, στις δομές της εκπαίδευσης, στη λειτουργία των αντιπροσωπευτικών θεσμών, στη συγκρότηση κρίσιμων κοινωνικών δομών και υποδομών, στην ενδυνάμωση των κοινωνικών ομάδων και των τοπικών κοινωνιών.
Αν κάτι αποκαλύπτει η διάχυση ενός συνωμοσιολογικού πνεύματος σε μεγάλες μερίδες του πληθυσμού είναι πως είμαστε μια Πολιτεία δίχως παιδεία, όραμα, ελπίδα, προοπτική και αξιοπρέπεια. Όσο οι κοινότητες των ανθρώπων που συνθέτουν την Πολιτεία θα συνεχίσουν να αποσαθρώνονται, τόσο θα κερδίζουν έδαφος ανορθολογικές θεωρήσεις των υφιστάμενων συνθηκών γενικευμένης κρίσης, προλειαίνοντας τον δρόμο για νέες δυστοπίες, αντίστοιχες με εκείνες της μεσοπολεμικής περιόδου.


* Ο Νίκος Σερντεδάκις είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.













Αποστολή με E-mail Εκτύπωση







Πρόσφατα
[χθες 16:40]  ΕΥΡΩΠΗ: Ηγέτες ή διαχειριστές; ...
[χθες 16:33]  ΕΥΡΩΠΗ: Ηγέτες ή διαχειριστές; Οι...
[χθες 16:27]  ΕΥΡΩΠΗ: Ηγέτες ή διαχειριστές;...
[χθες 16:22]  ΕΥΡΩΠΗ: Ηγέτες ή διαχειριστές;...
[χθες 16:10]  ΕΥΡΩΠΗ: Ηγέτες ή διαχειριστές; Μια...
[χθες 16:00]  Κίνδυνος αποδόμησης του...
[χθες 13:56]  ΕΥΡΩΠΗ: Ηγέτες ή διαχειριστές
[χθες 17:47]  Μια φανταστική ιστορία με αφορμή...








Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [04:03:56]