Πέμπτη 18 Οκτωβρίου 11:17      15°-25° Πάτρα
ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Ενας ανθενωτικός στο Πατριαρχείο

Ενας ανθενωτικός στο Πατριαρχείο



Προκειμένου να γίνει κατανοητό ένα σύνθετο ιστορικό γεγονός όπως ο εθνικοαπελευθερωτικός Αγώνας των υποδούλων Ελλήνων από τους Οθωμανούς Τούρκους, χρειάζεται να ληφθούν υπ' όψιν μια σειρά παραμέτρων.
Προτού λοιπόν παρουσιασθούν όψεις και απόψεις περί της Ελληνικής Επανάστασης -ενόψει της διακοσιετηρίδας από την έναρξή της- κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν συνοπτικά ορισμένα στοιχεία για τους σημαντικότερους προεπαναστατικούς θεσμούς και κοινωνικές ομάδες που λειτούργησαν και έδρασαν στον ελλαδικό χώρο ύστερα από την Αλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) και έως την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης (1821), καθώς σε αυτούς βασίστηκαν τα θεμέλια της Επανάστασης.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στα εν λόγω άρθρα θα συμπεριληφθούν η Εκκλησία, οι κοινότητες, οι συντεχνίες, η εκπαίδευση, οι Φαναριώτες, οι «ομάδες των όπλων» κ.λπ.
Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Προεξάρχων θεσμός στους υπόδουλους Ελληνες υπήρξε η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία που διακονήθηκε κατά τη διάρκεια των αιώνων από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Επρόκειτο για τον μοναδικό βυζαντινό θεσμό που παρέμεινε σχεδόν αναλλοίωτος στα εδάφη της άλλοτε Βυζαντινής αυτοκρατορίας ύστερα από την κατάληψη της Πόλης (1453). Ως συνεχιστής λοιπόν και κληρονόμος του βυζαντινού παρελθόντος, η Εκκλησία -και κατ' επέκταση το Πατριαρχείο- απέκτησε σταδιακά ευρύτατες δικαιοδοσίες στους ορθοδόξους χριστιανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Παράλληλα η Εκκλησία διατήρησε, έχοντας την αποδοχή των αλλόθρησκων κυριάρχων, την προγενέστερη οργάνωσή της και την ιεραρχική της δομή, η οποία αξιοποιήθηκε από τους Οθωμανούς ως μέσο διοίκησης των ορθόδοξων χριστιανών.
Επιπρόσθετα η Εκκλησία κατάφερε σε σύντομο χρονικό διάστημα να μετατραπεί -εκτός από ιδεολογικός καθοδηγητής των κατακτημένων Ελλήνων- και σε οικονομική, κοινωνική και πολιτική δύναμη.
ΤΟ «ΜΙΛΙΕΤ»
ΤΟΥ ΠΟΡΘΗΤΗ
Ο Fatih Sultan Mehmet -γνωστός ως Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής (1432-1481)- στην προσπάθειά του να διοικήσει καλύτερα την αυτοκρατορία του θεσμοθέτησε το millet, την οργάνωση δηλαδή των υπηκόων του με βάση το θρήσκευμα και όχι τη φυλετική τους καταγωγή. Οργάνωσε αρχικά το ορθόδοξο millet (1453) και μεταγενέστερα τα υπόλοιπα (αρμενικό, εβραϊκό, κοπτικό millet κ.λπ.).
Στο πλαίσιο του millet οι zimmi (μη μουσουλμάνοι) διατήρησαν -έως έναν βαθμό- την αυτοδιοίκησή τους, η οποία ήταν σύμφωνη και με τον ισλαμικό νόμο. Αρχηγός του κάθε millet ήταν ο millet basi, που στην περίπτωση των ορθοδόξων χριστιανών υπήρξε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.
Ο Μωάμεθ Β΄ αναβάθμισε την Ορθόδοξη Εκκλησία εκμεταλλευόμενος την εκκλησιαστική διάσταση που υπήρχε μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών και αποκατέστησε την υπάρχουσα δομή του Πατριαρχείου.
ΤΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΑΡΙΟΥ
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται η εκλογή από Σύνοδο ιεραρχών του μοναχού Γεννάδιου, κατά κόσμον Γεώργιος Κουρτέσης ο Σχολάριος, ως νέου Οικουμενικού Πατριάρχη.
Σε αυτόν, που υπήρξε άνδρας ιδιαίτερης μόρφωσης και θρησκευτικότητας, παραχωρήθηκαν θρησκευτικά και πολιτικά προνόμια.
Στα θρησκευτικά συγκαταλέγονταν: α) Η άσκηση ανώτατης εποπτείας στον
-ανώτερο και κατώτερο- ορθόδοξο κλήρο, στους ναούς, τις μονές, καθώς και στα περιουσιακά τους στοιχεία· β) η άσκηση πειθαρχικής και ποινικής δικαιοδοσίας επί του κλήρου για παραπτώματα εκκλησιαστικού ή αστικού δικαίου· γ) η έκδοση αποφάσεων για δογματικά ζητήματα ή και γενικότερα θέματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας· δ) ο διορισμός, η μετάθεση και η παύση κληρικών· ε) η συγκατάθεση του Πατριαρχείου ως προαπαιτούμενο για τη σύλληψη και την εκδίκαση του ανώτερου κλήρου από την Υψηλή Πύλη· στ) η παρουσία εκπροσώπων του Σουλτάνου ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη δίωξη του Πατριάρχη.
Στα πολιτικά προνόμια ανήκαν: α) Η μέριμνα για την εκπαίδευση των ορθοδόξων χριστιανών (ίδρυση σχολείων, μισθοδοσία δασκάλων κ.λπ.)· β) η εμπλοκή του σε αστικές υποθέσεις του ποιμνίου (γάμοι, διαζύγια, κληρονομιές, επιτροπείες ανηλίκων και ορφανών κ.λπ.) και σε διαιτησίες οικονομικής φύσης (δοσοληψίες, κτηματικές διαφορές κ.λπ.)· γ) η φορολογική του απαλλαγή· δ) η επιβολή φόρων σε κληρικούς και λαϊκούς για την αντιμετώπιση των εκκλησιαστικών αναγκών· ε) ο διορισμός υπαλλήλων για την είσπραξη των τακτικών και έκτακτων φόρων· στ) οι εισηγήσεις αιτημάτων των χριστιανών στον Σουλτάνο ή οι παραστάσεις υπέρ των ορθοδόξων στην Υψηλή Πύλη.
Στον Πατριάρχη επίσης περιήλθαν και δικαιώματα που παλαιότερα απέδιδε το νεώτερο ρωμαϊκό δίκαιο στη δικαιοδοσία της κοσμικής εξουσίας. Υπάγονταν δηλαδή σε αυτόν και ζητήματα αστικού δικαίου που συνδέονταν -άμεσα ή έμμεσα- με τον θρησκευτικό βίο των χριστιανών.
ΟΙ ΒΛΕΨΕΙΣ ΤΟΥ ΣΟΥΛΤΑΝΟΥ
Τα ανωτέρω προνόμια που παραχώρησαν οι Οθωμανοί στην Ορθόδοξη Εκκλησία και τον Οικουμενικό Πατριάρχη πραγματοποιήθηκαν για θρησκευτικούς, οικονομικούς και πολιτικούς λόγους. Στους θρησκευτικούς λόγους εντάσσεται η ανοχή του Κορανίου -του ιερού βιβλίου των μουσουλμάνων- στους λαούς της Βίβλου (χριστιανοί, εβραίοι), όταν αυτοί παραδίδονταν ειρηνικά και δεν κατακτιούνταν με πόλεμο. Ο Σουλτάνος πάντως, παραχωρώντας προνόμια στον Πατριάρχη, απέβλεπε στην εξυπηρέτηση των δικών του πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων.
Η διοικητική ιεραρχία της Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελούσε για τους Οθωμανούς το καλύτερα δομημένο όργανο για τη διοίκηση των ορθοδόξων της αυτοκρατορίας, αφού ο Πατριάρχης υποχρεωνόταν να διατηρεί το ποίμνιό του σε υποταγή. Η μη τήρηση της συγκεκριμένης υποχρέωσης συνεπαγόταν την καθαίρεση ή και την θανάτωσή του. Οσον αφορά την επιλογή του Γενναδίου από τον Μωάμεθ Β΄ -ως πρώτου Οικουμενικού Πατριάρχη μετά από την Άλωση-, αυτή ενείχε και έναν πρόσθετο λόγο, την επικράτηση στο Πατριαρχείο των ανθενωτικών, οι οποίοι θα απέτρεπαν οποιαδήποτε προσπάθεια για ένωση των δύο Εκκλησιών, της Ορθόδοξης και της Καθολικής. Κατ' επέκταση, η επιλογή του Γενναδίου απέτρεπε την προσπάθεια απελευθέρωσης των κατακτημένων ορθοδόξων χριστιανών από τους Δυτικοευρωπαίους.
Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΡΑΗ
Τις τελευταίες προεπαναστατικές δεκαετίες η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχθηκε πολύπλευρη, συστηματική και αυστηρή κριτική από τους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, με κυριότερο εκπρόσωπό τους τον Αδαμάντιο Κοραή. Ο Κοραής επέκρινε τον τρόπο με τον οποίο γινόταν η προσέλευση νέων κληρικών, κατηγορώντας κυρίως τους ιεράρχες ότι πωλούσαν έναντι αμοιβής τα Ιερά Μυστήρια και τη Θεία Χάρη στους πιστούς.
Ο Κοραής πάντως, όπως και οι υπόλοιποι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού, δεν αμφισβήτησε την Ορθοδοξία ως δόγμα, αφού κάτι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο τη συγκρότηση του εθνικοπολιτικού κορμού. Χρησιμοποίησε μάλιστα τις δομές και το θεολογικό πλαίσιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αφού πρώτα απονομιμοποίησε τα αυθαίρετα και μη ιστορικά θεμέλια της εκκλησιαστικής ιδεολογίας, προκειμένου να γίνουν αποδεκτές οι απόψεις του και να έχουν απήχηση σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα.

του Νίκου Τόμπρου


(Κάθε δεύτερη Τετάρτη η «Π» θα φιλοξενεί ιστορικού ενδιαφέροντος αφιερώματα του πατρινού πανεπιστημιακού και συγγραφέα Νίκου Τόμπρου. Αυτή την εβδομάδα εγκαινιάζεται σειρά αρθρογραφίας για τους επαναστατικούς χρόνους, εν όψει της συμπλήρωσης δύο αιώνων από την εξέγερση του 1821.)



Αποστολή με E-mail Εκτύπωση







Πρόσφατα
[10:03]  Η Πολυτεχνική Σχολή σε κρίσιμο...
[09:00]  Η Ελληνική Αστυνομία έρμαιο στις...
[χθες 13:16]  Με την ανοχή του ΣΥΡΙΖΑ το...
[χθες 12:35]  Μας συνδέει η βαθιά αγάπη για τη...
[χθες 11:00]  Είναι τελικά ο άνθρωπος μηχανή;
[χθες 10:10]  Υπάρχουν ηγέτες σήμερα;
[χθες 09:00]  Περί Τοπικής Αυτοδιοίκησης και...
[χθες 13:03]  Πρωταθλητές οι ΣΥΡΙΖΑίοι στην...








Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [11:17:51]