Τετάρτη 18 Οκτωβρίου 17:58      11°-27° Πάτρα
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Αχαΐα:Μέδουσες και πώς θα απαλλαγούμε-Παρέμβαση Χώτου

Αχαΐα:Μέδουσες και πώς θα απαλλαγούμε-Παρέμβαση Χώτου



Ζώντας στην εποχή της μέδουσας η οποία έκανε την εμφάνισή της δυναμικά στις θαλάσσιες περιοχές μας κρατώντας την πλειοψηφία των πολιτών μακριά από τα θαλάσσια ύδατα ο Βιολόγος - Ιχθυολόγος Καθηγητής ΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας Δρ. Γεώργιος Χώτος, ως ο πλέον ειδικός, παρεμβαίνει μέσω της «Π» και αφενός μας ενημερώνει για τις μέδουσες και αφετέρου δίνει εξηγήσεις για την εμφάνισή τους.
Ο κ. Χώτος αισθάνθηκε την ανάγκη της δημόσιας παρέμβασης μετά τα όσα ακούγονται καθημερινά από ειδικούς και μη για τη δυσάρεστη έκπληξη για τους λάτρεις της θάλασσας «το προοίμιο της οποίας βέβαια είχε αρχίσει (για τους πιο παρατηρητικούς φανατικούς της κολύμβησης) ήδη από το τέλος Μαΐου» σημειώνει αρχικά ο καθηγητής παραδεχόμενος πως «η κατάσταση είναι άνευ προηγουμένου. Αποτέλεσμα αυτής της "εισβολής" είναι η από εικοσαημέρου περίπου ερήμωση των δημοφιλών ακτών με μια θλιβερή ατμόσφαιρα απαισιοδοξίας να πλανάται στην υπέροχη θάλασσά μας. Ολα βέβαια σε αυτή τη ζωή είναι παροδικά και παρόλο που το φιλοσόφημα αυτό το συνοδεύει μελαγχολικός αναστεναγμός, στην περίπτωση των μεδουσών το συνοδεύει η αγανακτησιακή προσμονή του "αμάν και πότε". Το πότε θα τελειώσει όμως (επειδή σίγουρα θα τελειώσει) δεν το γνωρίζει κανείς και ο φόβος είναι μήπως μας καταστρέψει ολόκληρο το καλοκαίρι» σημειώνει ο εξηγεί:
«Πρώτα απ' όλα το ξεκαθάρισμα των εννοιών, επειδή "εκεί που η λέξη ξαστοχά τίποτα δεν υπάρχει". Ετσι λοιπόν ας γίνει κατανοητό ότι "μέδουσα" και "τσούχτρα" είναι όροι ταυτόσημοι για το είδος που εγκαταστάθηκε στα μέρη μας. Τσούχτρα είναι ο όρος λαϊκιστή για εκείνες τις μέδουσες που κεντρίζουν. Υπάρχουν και μέδουσες που δεν κεντρίζουν αλλά η συγκεκριμένη που δεν λέει να μας εγκαταλείψει, είναι η κατεξοχήν "τσούχτρα". Πρόκειται για το είδος Pelagia noctiluca (πελάτζια νοκτιλούκα ή σε ελεύθερη απόδοση «πελαγία η νυκτοφωταυγάζουσα»)».
ΤΑ ΕΙΔΗ
Η μεγάλη συνομοταξία των ζώων που ονομάζεται «κνιδόζωα» περιλαμβάνει όλα αυτά τα ζελατινοειδή πλάσματα (το σώμα τους είναι κατά 94-98% νερό) που ανήκουν στο πλαγκτόν των θαλασσών και έχοντας μικρή κολυμβητική ικανότητα παρασύρονται από τα ρεύματα σε διάφορες κατευθύνσεις. Τα κνιδόζωα διακρίνονται (χωρίζονται) σε 4 κατηγορίες (επιστημονικώς «ομοταξίες», αν και υπάρχουν διάφορες «σχολές» κατάταξης μεταξύ των συστηματικών επιστημόνων). α) Τα υδρόζωα (π.χ. ύδρες μικροσκοπικά προσκολλημένα ζώα, δεν μας προξενούν ενόχληση), β) τα ανθόζωα (π.χ. θαλάσσιες ανεμώνες, κοράλλια κ.ά., προσκολλημένα σε βράχια και αυτά, καμιά ενόχληση για λουόμενους), γ) τα κουβόζωα ή κτενοφόρα (ζελατινοειδή πλάσματα και αυτά αλλά χωρίς κεντριά) και τέλος δ) τα σκυφόζωα (όλες οι πελαγικές μέδουσες συμπεριλαμβανομένης και της πελάτζια, κεντρίζουσες και μη).
Η μέδουσα των σκυφοζώων (σκυφομέδουσα) είναι μεγαλύτερη από αυτή των υδροζώων (υδρομέδουσες, δεν θα μας απασχολήσουν άλλο εδώ) και χαρακτηρίζεται από ένα σκιάδιο σαν ομπρέλα στο κοίλο κάτω μέρος του οποίου υπάρχει το κοινό στοματικό και πρωκτικό άνοιγμα και κρέμονται διάφοροι βραχίονες που εξυπηρετούν τη σύλληψη της τροφής αλλά και την άμυνα του ζώου. Και είναι ακριβώς η άμυνα αυτού του ζώου (δηλαδή της μέδουσας) καθώς επίσης και η επίθεση για ακινητοποίηση της τροφής του (π.χ. ενίοτε και μικρά ψαράκια) που το έχει εξοπλίσει στα πλοκάμια του με ειδικά κύτταρα τα λεγόμενα κνιδοκύτταρα (χιλιάδες απ' αυτά) τα οποία διαπερνούν την όποια επιδερμίδα ζώου συναντήσουν (φυσικά και του ανθρώπου) και αμέσως χύνουν το δηλητηριώδες περιεχόμενό τους στον οργανισμό του. Το δηλητήριο της πελάτζια νοκτιλούκα (η μέδουσα που μας ταλαιπωρεί) δεν είναι βέβαια επικίνδυνο για τον υγιή άνθρωπο, όμως ο πόνος και το πρήξιμο που επιφέρει καθώς και η ψυχολογική αγωνία κατά την κολύμβηση με το άγχος ότι κάτι τέτοιο πλανάται δίπλα σου, είναι συνταγή σίγουρης καταστροφής των διακοπών σου.
Η ΜΕΔΟΥΣΑ ΠΕΛΑΤΖΙΑ
Η μέδουσα πελάτζια δεν είναι μεγάλη σε μέγεθος σαν τις άλλες μέδουσες της Μεσογείου οι οποίες με τον μεγάλο σε διάμετρο δίσκο-ομπρέλα τους μπορεί να φτάσουν και τα 50 εκατοστά. Αυτές όμως δεν «τσιμπούν» και η αρνητική τους επίδραση στους λουόμενους έγκειται μόνο στο αίσθημα αποστροφής που δημιουργεί η γλοιώδης επαφή μαζί τους. Η πελάτζια με το χαρακτηριστικό χρυσοκαφέ και ενίοτε μωβ χρώμα της δεν ξεπερνά τα 8 εκ. στη διάμετρο του δίσκου της, με τα «πλοκάμια» της να εκτείνονται περί τα 10 εκ. Τρέφεται κυρίως με πλαγκτόν δηλαδή μικροσκοπικά ζώα, φύκη και πρωτόζωα που κατακλύζουν το νερό. Κινούμενη η πελάτζια στο νερό ή μάλλον παρασυρόμενη από τα ρεύματα μια και η αυτόνομη κολυμβητική της ικανότητα είναι ελάχιστη (προωθείται με παλμούς του δίσκου της), παγιδεύει πλαγκτόν το οποίο οδηγούμενο στο στοματικό της άνοιγμα εισέρχεται για να πεφθεί στη γαστρική της κοιλότητα.
Στο πλαγκτόν λοιπόν που αποτελεί τη βάση της ζωής στη θάλασσα οφείλεται και η αύξηση της μέδουσας πελάτζια. Οντας πλαγκτονική και αυτή στο αρχικό στάδιο της ζωής της όταν εκκολαφθεί από το γονιμοποιημένο αυγό της (διότι ναι, υπάρχουν θηλυκές και αρσενικές πελάτζια που παράγουν ωά και σπέρμα), αποτελεί μέρος του πλαγκτού και αρκετές νύμφες της πελάτζια (που στο στάδιο αυτό τις ονομάζουμε πλάνουλες) θα φαγωθούν από άλλους πλαγκτονοφάγους οργανισμούς. Οσες επιβιώσουν θα μεγαλώσουν και θα γίνουν μεγάλες πελάτζια έχοντας τραφεί φυσικά με άλλο πλαγκτόν. Διότι υπάρχουν πολλά μεγέθη πλαγκτονικών οργανισμών. Πολύ μικρά και πολύ μεγάλα. Τα μεγαλύτερα τρώνε τα μικρότερα, τα μικρότερα ακόμα μικρότερα και τα ακόμα μικρότερα τα βακτήρια. Φυσικά «επιστημονική αδεία» η περιγραφή που κάνω εδώ για το πλαγκτόν είναι υπεραπλουστευμένη και για το μη επιστημονικό μυαλό είναι αδύνατον να καταλάβει την ασύλληπτη πολυπλοκότητα που υπάρχει στο θαλάσσιο οικοσύστημα και το τροφικό του πλέγμα, κάτι που αποτελεί πεδίο ανεξάντλητης και θαυμαστής υδροβιολογικής έρευνας παγκοσμίως. Η μέδουσα πελάτζια, λοιπόν, ανήκει στο πλαγκτόν και στο βρεφικό της και στο ενήλικό της στάδιο. Τρεφόμενη διαρκώς με πλαγκτόν όταν μεγαλώσει καταναλώνει αδιακρίτως και πλαγκτονικά αυγά και πλαγκτονικές νύμφες ψαριών. Δηλαδή, κατά κάποιο τρόπο συμβάλλει στην καταστροφή των ιχθυαποθεμάτων.
Οι μέδουσες κατά την αναπαραγωγή τους παράγουν μικροσκοπικές νύμφες-πλάνουλες (μικρότερες από το κεφάλι μιας καρφίτσας) οι οποίες κατόπιν βυθίζονται και προσκολλώνται σε βράχια, πέτρες, φύκη και γενικώς κάθε είδους στερεά επιφάνεια. Εκεί μεταμορφώνονται και μεγαλώνουν σε μικρούς πολύποδες οι οποίοι «βλαστάνουν» συνεχώς και απελευθερώνουν μικρές μέδουσες τις εφύρες οι οποίες ξαναγίνονται πλαγκτονικές και μεγαλώνουν για να γίνουν οι γνωστές μας μεγάλες μέδουσες. Και ο κύκλος αυτός επαναλαμβάνεται συνεχώς, δηλαδή πλαγκτονικό στάδιο της πλάνουλας-βενθικό πολύποδα- πλαγκτονικό εφύρας και μέδουσας, κ.ο.κ. Επαναλαμβάνεται εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια καθώς οι μέδουσες είναι από τα πρώτα ζώα που εμφανίστηκαν στην ασύλληπτη εξέλιξη της ζωής, παλιότερες από τον άνθρωπο, παλιότερες κι απ' τους δεινόσαυρους και από κάθε άλλο σπονδυλωτό. Ολα αυτά μη νομίσει κανείς ότι είναι εύκολο να μελετηθούν εξ' ου και οι περιορισμένες γνώσεις μας για αυτές και οι ακόμα λιγότερες για τις αιτίες που τις φέρνουν στις ακτές. Δεν είναι υπερβολή να παρομοιάσουμε την κατάσταση αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος με τους σεισμούς. Γνωρίζουμε σε τι οφείλονται οι σεισμοί (κίνηση τεκτονικών πλακών) αλλά δεν μπορούμε να τους προβλέψουμε. Για τις μέδουσες μόνο εικάζουμε για τις αιτίες του υπερπληθυσμού τους και φυσικά δεν μπορούμε να προβλέψουμε, μόνο να παρατηρούμε ανήμποροι το βιολογικό «δράμα».

ΠΩΣ ΑΠΑΛΛΑΣΣΟΜΑΣΤΕ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΔΟΥΣΕΣ;

Στο ερώτημα «πώς απαλλασσόμαστε από τις μέδουσες;» ο καθηγητής απαντάει: «Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι δύσκολη αν υπάρχει βέβαια απάντηση. Κατ' αρχάς υπάρχει η φύση που τις δημιουργεί και τις σκοτώνει (όπως όλα τα πλάσματα), υπάρχει και ο άνθρωπος που σκοτώνει για διάφορους λόγους. Στην περίπτωση της πελάτζια ο άνθρωπος μάλλον δεν μπορεί να κάνει σπουδαία πράγματα με άμεσο εξολοθρευτικό τρόπο. Δεν μπορεί ούτε να τις ψαρεύει μαζικά ούτε να τις δηλητηριάσει μαζικά. Ισως μπορεί με έμμεσο τρόπο να τιθασεύσει τον πληθυσμό τους αλλά πάντοτε με τους μηχανισμούς της φύσης. Και ερχόμαστε, έτσι, στη φύση και στις σχέσεις της μέδουσας πελάτζια με τους άλλους κατοίκους των θαλασσών. Δηλαδή με αυτούς που την καταναλώνουν ως τροφή. Τέτοιοι οργανισμοί είναι τα κητώδη (δελφίνια), οι θαλάσσιες χελώνες (Caretta caretta) και τα μεγάλα ψάρια (τόνος, κοπάνι, παλαμίδα, ξιφίας, κ.ά.). Ειδικά μάλιστα η θαλάσσια χελώνα λόγω της βραδυκινησίας της φαίνεται να έχει ως κύριο μενού μέδουσες. Ομως τα είδη αυτά (χελώνες και δελφίνια) που υφίστανται φανερή και αφανή καταστροφή από τα αλιευτικά εργαλεία, αποτελούν κατά τους αλιείς μάστιγα και καταστροφείς των διχτυών τους. Εξ' ου και η "σιωπηλή" εξολόθρευσή τους όταν πιάνονται στα δίχτυα. Το πρόβλημα, λοιπόν, του υπερπληθυσμού των μεδουσών φαίνεται να έγκειται και στην έλλειψη θηρευτών τους. Και αυτό βέβαια το υποθέτουμε χωρίς να έχει αποδειχθεί ξεκάθαρα μέσω ειδικών επιστημονικών μελετών αλλά τουλάχιστον εδράζεται σε σοβαρά βιολογικά στοιχεία τα οποία αν επιδιώξουμε τη βελτίωσή τους δεν θα έχουμε παρά μόνο ωφέλεια για το θαλάσσιο οικοσύστημα. Δηλαδή με άλλα λόγια, καταπολεμώντας την υπεραλίευση (και την παράνομη και τη νόμιμη) είτε με τοπικές απαγορεύσεις, είτε με περιοδική καθολική απαγόρευση, είτε ακόμα και κηρύσσοντας μεγάλες θαλάσσιες περιοχές ως "πάρκα", τονώνουμε τους πληθυσμούς των ψαριών και των άλλων ζώων, έχουμε περισσότερα αλιεύματα στο μέλλον και κατά πάσα πιθανότητα τιθάσευση των πληθυσμιακών εκρήξεων των μεδουσών. Φυσικά τέτοιες αποφάσεις δεν είναι εύκολο να τις λάβει η πολιτεία καθώς θα ξεσηκωθούν οι επαγγελματίες ψαράδες στους οποίους θα πρέπει να προσφερθούν αντισταθμιστικά κίνητρα. Στο σημείο αυτό αξίζει να σχολιαστεί και η "επιστημονική" αντιπρόταση που κυκλοφόρησε, διαδόθηκε ταχύτατα και ακούγεται ακόμα και από τους μη ειδικούς πολίτες. Αναφέρομαι στην "πρόταση" του να ελευθερωθούν-εμπλουτιστούν ο Κορινθιακός και Πατραϊκός Κόλπος με δελφίνια και χελώνες. Πρόκειται φυσικά για αστειότητες για ευνόητους-προφανείς λόγους. Αφενός δεν υπάρχουν εκτροφεία δελφινιών και χελωνών και αφετέρου και να ρίχναμε τέτοια ζώα στη θάλασσα «σιγά» μην τριγυρνούν αυτά στις περιοχές (και μόνο σε αυτές) που εμείς επιθυμούμε.
ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ
Από όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με τις άλλες υποθέσεις που ακούγονται σχετικά με την αιτιολόγηση του φαινομένου των μεδουσών αυτό που είναι αδιαφιλονίκητο είναι το γεγονός. Και το γεγονός είναι ότι οι πληθυσμιακές εκρήξεις των μεδουσών όντως παρουσιάζουν περιοδικότητα (μη τακτική πάντως) και το κυριότερο (σαν τους σεισμούς) δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσουν. Το ζήτημα είναι να παρουσιάζουν γρήγορη ύφεση και να μπορέσει να προβλεφθεί (όσο αυτό είναι δυνατό και όσο πιο νωρίς γίνεται) το φαινόμενο χρονικώς και τοπικώς.
Για να γίνει, όμως, κάτι τέτοιο (ή έστω να μπούμε σε έναν καλό δρόμο), απαιτείται μακροχρόνια και εντατική επιστημονική δουλειά έξω στο πέλαγος. Για μια τέτοια έρευνα η οποία στην αρχή πρέπει να εστιαστεί στους κόλπους του Κορινθιακού και του Πατραϊκού, απαιτούνται ωκεανογραφικό σκάφος και πολλοί επιστήμονες. Δεν θα επεκταθώ περισσότερο σε ένα τέτοιο θέμα που μόνο ακροθιγώς ανέφερα, θα τονίσω μόνο το μεγάλο κόστος ενός τέτοιου εγχειρήματος που ανέρχεται σε εκατομμύρια ευρώ καθώς θα περιλάβει μια τεράστια κινητοποίηση μέσων και επιστημονικού δυναμικού. Μέχρι τότε απλώς θα υπομένουμε τους ενοχλητικούς αυτούς εισβολείς των παραλιών μας και με στωικότητα θα περιμένουμε κάθε φορά να κλείσουν τον εκάστοτε κύκλο της ζωής τους».

**Από την "Πελοπόννησο της Κυριακής"






Αποστολή με E-mail Εκτύπωση


 


 

 

 


Πελοπόννησος
 
 

 



Τελευταία [17:58:01]