Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 00:15      8°-14° Πάτρα
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Η (επανα-) καθιέρωση της λιτανείας του Αγ. Ανδρέα το 1931

Η (επανα-) καθιέρωση της λιτανείας του Αγ. Ανδρέα το 1931




Σημείο αναφοράς στους λαμπρούς εορτασμούς που λαμβάνουν χώρα κατ' έτος στην πόλη των Πατρέων στη μνήμη του πολιούχου της, πρωτοκλήτου των Αποστόλων, Ανδρέου αποτελεί η επιβλητική λιτανεία της Τιμίας Κάρας και της επάργυρης, θαυματουργής εικόνας Του, η οποία γίνεται μετά την πανηγυρική θεία λειτουργία. Η λιτανεία αυτή καθιερώθηκε επισήμως το έτος 1836 και διεξαγόταν έκτοτε ανελλιπώς μέχρι το 1874(;), όταν και διακόπηκε…
I. Πιο συγκεκριμένα, η εορτή του Απ. Ανδρέα καθιερώνεται, μετά από την ελληνική επανάσταση (1821), ως επιτόπια εορτή. Ετσι, με δεδομένο ότι στην πόλη των Πατρών σώζεται ο τάφος του Απ. Ανδρέα και ανεγείρεται ναός «εις δόξαν του», από παλιά δε η εορτή αυτή είναι καθιερωμένη ως πανήγυρη της πόλεως, σύμφωνα με την υπ' αριθ. 29 πράξη του δημοτικού συμβουλίου των Πατρέων της 26 Νοεμβρίου 1836, η οποία, με την υπογραφή του προέδρου του Φ. Κωνστάκη και λοιπών οκτώ μελών του, παρατίθεται από τον έγκριτο ιστορικό των Πατρών Στ. Θωμόπουλο στο έργο του «Ο Απόστολος Ανδρέας», που κυκλοφόρησε από τον συγγραφέα «προς όφελος του εν Πάτραις ναού του Πρωτοκλήτου» το έτος 1899 «εν Αθήναις» (σ. 77-78), αποφασίζεται:
α´) Να τελείται στις 30 Νοεμβρίου η θεία λειτουργία «εις μόνον τον ναόν του Αγίου Ανδρέου»,
β´) να γίνεται μετά από την ιερουργία λιτανεία «επακολουθουμένη από την δημοτικήν αρχήν και από τον λαόν», στην οποία θα συμμετέχουν, κατόπιν προσκλήσεως, οι πολιτικές και στρατιωτικές αρχές
γ´) να παρευρίσκονται κατά την κυριώνυμη ημέρα της πανηγύρεως στον ναό του Αγίου ο Επίσκοπος και όλος ο κλήρος της πόλεως «προς εκπλήρωσιν της τελετής μ' όλην την ιερατικήν τάξιν» και
ε´) να καθιερωθεί η πανήγυρη αυτή ως «εορτή επιτόπιος».
II. Εκτοτε, η λιτανεία αυτή τελείται μέχρι και το έτος 1874(;). Οπως, μάλιστα, σημειώνει ο «Νεολόγος Πατρών» στο φύλλο της 30 Νοεμβρίου 1930, η ευθύνη της διεξαγωγής της λιτανείας ανήκει στο σωματείο των ιχθυοπωλών της πόλεως, του οποίου ήταν προστάτης ο Άγιος Ανδρέας, κατόπιν βεβαίως συνεννοήσεως και με τον επιχώριο επίσκοπο.
Ετσι, το έτος 1874, ο τότε Αρχιεπίσκοπος Πατρών και Ηλείας Κύριλλος [Χαιρωνίδης], ο οποίος επέδειξε κατά την αρχιερατεία του «πλείστας όσας διοικητικάς ικανότητας» (βλ. Ι. Αθανασόπουλου, Ο θρησκευτικός βίος των Πατρών, 2006, σ. 31), εκδίδει εγκύκλιο, που απαγορεύει τη λιτάνευση του Αγίου στο μέλλον. Σύμφωνα με το ενυπόγραφο (Β.Λ.) δημοσίευμα του «Νεολόγου», δύο εκδοχές υπάρχουν ως προς τα αίτια που προκάλεσαν τη διακοπή της λιτανείας.
α´) σύμφωνα με την πρώτη, το σωματείο των ιχθυοπωλών διαφώνησε για τη διαδρομή της λιτανείας. Οι μεν ήθελαν η πομπή να ακολουθήσει περισσότερες οδούς, οι δε να περιοριστεί αυτή μόνο στην ενορία του Αγ. Ανδρέα. Σύμφωνα με την παράδοση, η «συνοικιακή» διαφορά έγινε τελικώς πρόξενος επεισοδίων κατά τη λιτανεία του έτους 1873, γεγονός το οποίο ανάγκασε τον Αρχιεπίσκοπο Κύριλλο να προβεί από την επόμενη χρονιά σε διακοπή της, για να αποφευχθεί ο κίνδυνος επαναλήψεως των επεισοδίων.
β´) κατά τη δεύτερη εκδοχή, «ήτις φαίνεται», σύμφωνα με την ίδια ως άνω εφημερίδα, «και αληθοφανεστέρα», η διακοπή της λιτανείας οφείλεται στην αγανάκτηση του Επισκόπου Κυρίλλου, εκ του γεγονότος ότι, ενώ τη λιτανεία ακολουθούσαν κατά την έξοδό της από τον ναό χιλιάδες κόσμου, δεν συνέβαινε το ίδιο με την ολοκλήρωσή της, αφού κατά τη διαδρομή παρατηρούνταν πολλές διαρροές…
Η ΕΚΔΟΧΗ ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΥ
Ωστόσο, ο Στ. Θωμόπουλος («Ο Αγιος Ανδρέας», όπ. π., σ. 77) προσφέρει μια διαφορετική, τρίτη, ανάγνωση των λόγων διακοπής της λιτανείας, την οποία, μάλιστα, μεταθέτει χρονικά και την τοποθετεί έξι έτη νωρίτερα, και δη στο 1868. Συγκεκριμένα, η λιτανεία καταργήθηκε «ένεκα των εκάστοτε λαμβανόντων χώραν εκτρόπων, διά την εξ υπερβαλλούσης ευλαβείας χειραγώγησιν, της ανά την πόλιν κατά την επέτειον εορτήν εκφερομένης εικόνος του Πρωτοκλήτου, μεταξύ δύο αντιμαχομένων σωματείων»… Με άλλα λόγια, η διακοπή της λιτανείας αποδίδεται στη φιλονικία δύο σωματείων σχετικώς με τα μέλη ποιου εξ αυτών θα υποβάσταζαν την εικόνα κατά τη λιτάνευσή της…
Σε κάθε περίπτωση, όπως ορθώς επισημαίνει ο «Νεολόγος» της 30 Νοεμβρίου 1930, το κείμενο της απαγορευτικής εγκυκλίου του Κυρίλλου δεν διασώζεται στα αρχεία της Μητροπόλεως, το οποίο θα ήταν ασφαλώς πολύτιμο, «διότι θα διέλυε την αχλύν των ετών, ήτις δεν επιτρέπει τον ακριβή καθορισμόν των αιτίων της διακοπής της λιτανείας»…
Η ΛΙΤΑΝΕΙΑ ΤΟΥ 1959
III. Η διακοπή της λιτανείας διαρκεί μέχρι το έτος 1930. Τότε, και συγκεκριμένα στις 29 Οκτωβρίου 1930, ημέρα της εβδομάδος Τετάρτη, το Δημοτικό Συμβούλιο Πατρέων, με την υπ' αριθ. 547 πράξη του, η οποία διασώζεται στο Ιστορικό Αρχείο της Εκκλησίας της Ελλάδος (ΙΑΕΕ), στον φάκελο 39 της Ι. Μητροπόλεως Πατρών (1905-1933), εγκρίνει, υπό την προεδρία του Δημ. Θεοφίλου, και απόντος, λόγω κωλύματος, του δημάρχου Ι. Βλάχου, «την επανασύστασιν της Λιτανείας του Αγ. Ανδρέου», προκειμένου η απόφασή του αυτή να χρησιμεύσει ως βάση για την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος. Η εν λόγω απόφαση, διαβιβάστηκε τη Δευτέρα 3 Νοεμβρίου στον νομάρχη Αχαΐας και περαιτέρω στο υπουργείο Παιδείας («Νεολόγος», 4 Νοεμβρίου 1930).
IV. Τελικώς, η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος άργησε … ένα έτος! Στις 11 Νοεμβρίου 1931 η Διαρκής Ι. Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, υπό την προεδρία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσόστομου Α´ [Παπαδόπουλου], απευθύνει το με αριθ. πρωτ. 2481 - διεκπ. 1525 έγγραφό της προς το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, σε απάντηση του με αριθ. 52197 εγγράφου του τελευταίου. Με το έγγραφο αυτό, το οποίο απόκειται στο ΙΑΕΕ και δημοσιεύεται το πρώτον, διαβιβάζεται στο αρμόδιο Υπουργείο πράξη της Ι. Συνόδου, «δι' ης εγκρίνεται η καθιέρωσις της περί ης πρόκειται λιτανείας».
Ετσι, την 1 Δεκεμβρίου 1931 εκδίδεται το Προεδρικό Διάταγμα «Περί καθιερώσεως λιτανείας εν τη πόλει Πατρών κατά την εορτήν του Πολιούχου Αγίου Ανδρέου», το οποίο δημοσιεύεται στις 5 Δεκεμβρίου στο με αριθ. 407 (τεύχ. Α´) φύλλο της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως, με τις υπογραφές του Προέδρου της Δημοκρατίας Αλέξανδρου Ζαΐμη, βουλευτή Αχαΐας και Ηλιδας την περίοδο 1912-1913, του προέδρου της κυβερνήσεως Ελ. Βενιζέλου, και των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου, στα οποία ανήκαν και οι Αχαιοί Ανδρ. Μιχαλακόπουλος και Γ. Παπανδρέου, υπουργοί των εξωτερικών και της παιδείας αντιστοίχως.
Με αυτό καθιερώνεται η τέλεση λιτανείας στη μνήμη του πολιούχου Αποστόλου Ανδρέα (ά. 1), ρυθμίζεται η εκπροσώπηση στις σχετικές τελετές της πολιτικής ηγεσίας, με την παρουσία του υπουργού Παιδείας (ά. 2), προβλέπεται ότι την εν λόγω ημέρα «αργούσι τα γραφεία των δημοσίων και δημοτικών υπηρεσιών και τα σχολεία» (ά. 3) και συνιστάται Επιτροπή, με τη συμμετοχή και του Μητροπολίτη Πατρών, «προς ρύθμισιν από κοινού των της Λιτανείας», η οποία διακανονίζει την πορεία που θα ακολουθήσει η λιτανεία, καθώς και την ταξιθεσία των συμμετεχόντων σε αυτήν (ά. 5).
............
Ο ΚΑΙΡΟΣ
Είναι γεγονός ότι η διεξαγωγή της λιτανείας δυσχεραίνεται συχνά λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών. Βεβαίως, η διαπίστωση αυτή δεν είναι νέα, εξ ου και η σχετική επιφύλαξη του «Νεολόγου» ήδη στο μακρινό 1931… Αυτό οδήγησε τον γνωστό θεολόγο Παν. Τρεμπέλα, ο οποίος ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές σπουδές του στο Β' Γυμνάσιο Πατρών, να διατυπώσει το 1956 στο έργο του «Ο Απόστολος Ανδρέας. Βίος, δράσις και μαρτύριον αυτού εν Πάτραις» την εξής πρόταση: «Ευκταίον μόνον θα ήτο λόγω των ανωμαλιών, τας οποίας τη 30η Νοεμβρίου εμφανίζει συνήθως ο καιρός, επαπειλών ουχί σπανίως την ματαίωσιν της λιτανείας, να μετετίθετο αύτη εις μίαν των ημερών, είτε του πρώτου δεκαημέρου του Μαρτίου, είτε του τελευταίου δεκαημέρου του Ιουνίου, εις ανάμνησιν και των εν Κων/πολει μεγαλοπρεπών κατά τας ημερομηνίας ταύτας καταθέσεων των ιερών λειψάνων εις τον εκεί ιερόν ναόν των αγίων Αποστόλων».
Χρόνια πολλά…

Του ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ι. ΑNΔΡΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΥ
Λέκτορα του Εκκλησιαστικού Δικαίου στη Νομική Αθηνών - Δικηγόρου





Αποστολή με E-mail Εκτύπωση


 


 

 

 


Πελοπόννησος
 
 

 



Τελευταία [00:15:11]