Παρασκευή 15 Δεκεμβρίου 16:23      10°-15° Πάτρα
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Η «Mασσαλιώτιδα» στα Επτάνησα: Ξαναδιαβάζοντας τους «προσολωμικούς»

Η «Mασσαλιώτιδα» στα Επτάνησα: Ξαναδιαβάζοντας τους «προσολωμικούς»



Mε μια εξαιρετικά καλαίσθητη έκδοση από το Ιδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, ο γνωστός πανεπιστημιακός Γιώργος Ανδρειωμένος, καθηγητής στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και αντιπρύτανης Διοίκησης και Προσωπικού του ίδιου Ιδρύματος, διεκδικεί για μια ακόμα φορά το αναγνωστικό και φιλολογικό μας ενδιαφέρον. Αντικείμενο της νέας μελέτης του αποτελούν οι λεγόμενοι Επτανήσιοι «προσολωμικοί» ποιητές, οι λόγιοι, δηλαδή, που έζησαν και στιχούργησαν στα Ιόνια νησιά, κυρίως στη Ζάκυνθο, από τα μέσα του 18ου ως τις δύο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα και οι οποίοι φαίνεται να προετοίμασαν τη λογοτεχνική σκηνή για την εμφάνιση της αποκαλούμενης Επτανησιακής Σχολής.
Το θέμα της μελέτης των «προσολωμικών» ποιητών ασφαλώς έχει απασχολήσει στο παρελθόν αρκετούς νεοελληνιστές και φιλολόγους. Ωστόσο, η συμβολή του νέου αυτού πονήματος έγκειται στο ότι διαρθρώνεται με άξονα μια άκρως ενδιαφέρουσα οπτική γωνία, αυτήν της ιστορικής γραμμής: «τοποθετεί» δηλαδή τους συγκεκριμένους ποιητές και τα στιχουργήματά τους μέσα στο ιστορικό πλαίσιό τους και συζητά συστηματικά και συσχετιστικά μεταξύ τους πλήθος πρωτογενών πηγών αλλά και συναφών βιβλιογραφικών ευρημάτων, τόσο ελληνόγλωσσων όσο και ξενόγλωσσων. Η δε πραγμάτευση του θέματος είναι διατυπωμένη με ύφος πυκνό αλλά ευανάγνωστο, ενώ και η επιχειρηματολογία που επιστρατεύεται είναι απόλυτα πειστική.
Οπως γίνεται φανερό και από τον τίτλο του βιβλίου, η χρονική περίοδος που διερευνά οριοθετείται από την «κατάλυση» του αριστοκρατικού καθεστώτος της Ενετοκρατίας στα Επτάνησα, με την εγκατάσταση σε αυτά των Γάλλων δημοκρατικών, υπό την καθοδήγηση του Ναπολέοντα, στα 1797, μέσα στον απόηχο των ιδεών και των πρακτικών που απέπνεε η μεγάλη αστική Γαλλική Επανάσταση (1789). Με τρόπο κριτικό και γλαφυρό ο Γ. Ανδρειωμένος συγκροτεί τη μελέτη του, καταθέτοντας ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες απόψεις, αρχικά αναφερόμενος στην «Παρακαταθήκη της Ενετοκρατίας» (σσ. 19-28), δηλαδή στα ιστορικά συμφραζόμενα στα Επτάνησα στην περίοδο 1204-1797, όταν τα νησιά αυτά τελούσαν υπό το καθεστώς του Βενετικού απολυταρχισμού, με ποικίλες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις επ' αυτών, και στη συνέχεια, επιχειρώντας μια δεύτερη ιστορική αναδρομή, στην ενότητα: «Η έλευση των Γάλλων δημοκρατικών: Από τον ενθουσιασμό στην απογοήτευση» (σσ. 31-53), όπου οριοθετεί τα ιστορικά γεγονότα και τις ανάλογες παραμέτρους τους στην τοπική κοινωνία με άξονα όχι μόνο την απόβαση στα Επτάνησα των «ελευθερωτών» Γάλλων δημοκρατών, τον Μάιο του 1797, η οποία είχε ως κύριο χαρακτηριστικό τον ενθουσιασμό του ντόπιου πληθυσμού και τον πόθο του για κοινωνική απελευθέρωση και εθνική αποκατάσταση, απόρροια ασφαλώς των κηρυγμάτων της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και όσα ακολούθησαν τη συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, που, μετατρέποντας τα Ιόνια νησιά σε γαλλικό προτεκτοράτο, επέφεραν τη διάψευση των ελπίδων και την απογοήτευση των Επτανησίων.
Σε αυτόν τον χρονικό ορίζοντα αναλύεται διεξοδικά από τον μελετητή, στην ενότητα: «Η ''μεταφορά'' της Γαλλικής Επανάστασης» (σσ. 57-74), η μετάδοση των φιλελεύθερων και δημοκρατικών ιδεών της Επανάστασης του 1789 από τους Γάλλους πολίτες-στρατιώτες στους ντόπιους κατοίκους της Επτανήσου, μέσω, κυρίως, μιας σειράς καθημερινών πρακτικών, με τις οποίες οι πρώτοι επιχειρούν να δομήσουν τη νέα πραγματικότητα. Χαρακτηριστικά αναφέρονται πρωτοβουλίες για αλλαγές στη δημόσια χρήση της γλώσσας κατά τη διεκπεραίωση βασικών διοικητικών υπηρεσιών, με φανερή προτίμηση προς τη φυσική γλώσσα του πληθυσμού, σε αντίθεση με τους Ενετούς που είχαν επιβάλει τη χρήση της ιταλικής, η υιοθέτηση θεσμοθετημένων εορτών της Επανάστασης, με τυμπανοκρουσίες, κανονιοβολισμούς, θεατρικά δρώμενα και τραγούδια, κυρίως τραγούδια, που συνθέτουν πλέον οι ντόπιοι, κατ' αναλογία των γαλλικών επαναστατικών τραγουδιών. Στο επίκεντρο, εδώ, βρίσκεται ασφαλώς η Μασσαλιώτιδα, αλλά και ντόπιες απομιμήσεις της, ενώ παράλληλα, αλλά σε αντίθεση κατεύθυνση, αναπτύσσεται ένα κύμα σατιρικών τραγουδιών με σκωπτικούς στίχους και χυδαιολογίες που τείνουν προς την παρωδία και την αποδόμηση των επαναστατικών συμβολισμών.
Στο πόνημα εμπεριέχεται «Ανθολόγιο ποιημάτων προσολωμικών στιχουργών» (σσ. 114- 218), στο οποίο περιλαμβάνονται όσα ποιήματα χρησιμοποιήθηκαν για τη σύνταξη της εν λόγω μελέτης και συμπληρωματικά τα τρία γνωστότερα γαλλικά επαναστατικά τραγούδια της περιόδου. Η έκδοση ολοκληρώνεται με την παράθεση πλήρους ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας και εμπλουτίζεται με γλωσσάριο, ευρετήριο ονομάτων και εικονογραφικό παράρτημα αντιγράφων από αντιπροσωπευτικές γκραβούρες, πορτραίτα και εμβλήματα της εποχής, στοιχείο που λειτουργεί ως ένα ακόμη αξιόλογο προσληπτικό εφόδιο για τον σύγχρονο αναγνώστη.
Κατακλείοντας, θα πρέπει να αναφέρουμε πως το εν λόγω πόνημα είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε να κεντρίζεται συνεχώς το αναγνωστικό ενδιαφέρον, είναι εύληπτο και παράλληλα άρτια επιστημονικό καθώς η πυκνή βιβλιογραφική τεκμηρίωση αφήνει χώρο στον ειδικό για περαιτέρω μελέτη. Ο Γ. Ανδρειωμένος με ματιά «φρέσκια», τολμηρή και διεισδυτική, καταφέρνει να μας ταξιδέψει σε φιλολογικούς σταθμούς που, αν και απέχουν αιώνες από τη σημερινή εποχή, μπορούν να επιβιώνουν άνετα στη λογοτεχνική μνήμη. Αναδεικνύει όχι μόνο τα «βήματα» αλλά και τα «κενά» και τα «χάσματα» που θα μεσολαβήσουν μέχρι το «λαμπρό» κατώφλι της Επτανησιακής Σχολής. Και εύλογα θέτει ερωτήματα και προβληματισμούς για το έργο αυτών των ποιητών, που ασφαλώς χαρακτηρίζονται «ελάσσονες» αλλά συγκροτούν, ενδεχομένως, τη «μαγιά» για την ποιητική ζύμωση που θα ακολουθήσει ως το αισθητικό επίπεδο των έργων του Διονυσίου Σολωμού και του Ανδρέα Κάλβου.




Αποστολή με E-mail Εκτύπωση


 


 

 

 


Πελοπόννησος
 
 

 



Τελευταία [16:23:55]