Κυριακή 17 Δεκεμβρίου 23:48      4°-13° Πάτρα
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Το κατά Μ. Ποτλή δίκαιο των μικτών γάμων

Το κατά Μ. Ποτλή δίκαιο των μικτών γάμων



Τον περασμένο Νοέμβριο ε.ε. (7/11) είχα την ευκαιρία, στο πλαίσιο των δισεβδομαδιαίων διαλέξεων που διοργανώνει κατ' έτος η Διακίδειος Σχολή Λαού Πατρών, να αναπτύξω το θέμα «Οι μικτοί γάμοι κατά την πολιτειακή νομοθεσία: Ενα ζήτημα στη μεθόριο νομιμότητας και κανονικότητας». Είναι γεγονός ότι στη συνολική διευθέτηση του ζητήματος, ιδίως κατά το πρώτο στάδιο της νομοθετικής ρυθμίσεώς του, αποφασιστική υπήρξε η συμβολή του τότε υπουργού της Δικαιοσύνης, καθηγητή Μιχαήλ Ποτλή.
Η σχέση του τελευταίου με την επιστήμη του εκκλησιαστικού δικαίου υπήρξε ιδιαιτέρως στενή. Στους περισσότερους είναι, ίσως, γνωστό το εξάτομο, όλως χρηστικό έργο, το οποίο, υπό τον τίτλο «Σύνταγμα των θείων και ιερών κανόνων», εξέδωσε, το διάστημα 1852-1859, μαζί με τον Γ. Ράλλη. Ωστόσο, δεν είναι, ασφαλώς, ευρύτερα γνωστό ότι ο Μ. Ποτλής υπήρξε ο πρώτος καθηγητής της τακτικής έδρας Εκκλησιαστικού Δικαίου, που συστάθηκε το 1855, πριν από 160 δηλαδή χρόνια, στη Νομική Σχολή του Οθώνειου Πανεπιστημίου, ιδρυθέντος το 1837. Μάλιστα, πραγματοποίησε το πρώτο «Εισαγωγικόν μάθημα εις το Εκκλησιαστικόν Δίκαιον της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας» στις 18 Νοεμβρίου 1859, το οποίο και κυκλοφόρησε το ίδιο έτος σε ένα τευχίδιο 27 σελίδων…
Επομένως, δεν ήταν άμοιρος νομικής παιδείας… Ετσι, στις 14 Μαρτίου 1860 ο Μιχ. Ποτλής αναλαμβάνει το υπουργείο της Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση Αθ. Μιαούλη. Εναν περίπου χρόνο αργότερα, ψηφίζεται από τη Βουλή και τη Γερουσία ο πρώτος νόμος «Περί μικτών γάμων». Με αυτόν προβλεπόταν ότι ο γάμος μεταξύ ορθοδόξου και ετεροδόξου είναι έγκυρος, υπό τη σωρευτική συνδρομή των εξής δύο προϋποθέσεων: α) Τέλεση του γάμου από ορθόδοξο ιερέα και β) «διά χειραψίας» υπόσχεση του ετερόδοξου μελλονύμφου, η οποία δίνεται ενώπιον του ειρηνοδίκη του τόπου τελέσεως του γάμου, ότι τα τέκνα τους θα βαπτιστούν και θα ανατραφούν συμφώνως προς τις αρχές της ορθόδοξης εκκλησίας.
Το εν λόγω νομοσχέδιο εισήχθη προς ψήφιση στη Βουλή κατά την ΞΑ´ (61η) συνεδρίαση της 22 Ιουλίου 1861, μαζί με την εισηγητική έκθεση που υπογράφει ο Μ. Ποτλής, ως αρμόδιος επί της Δικαιοσύνης υπουργός. Σύμφωνα με αυτήν, η διευθέτηση του ζητήματος των μικτών γάμων, ήτοι αυτών που συνάπτονται μεταξύ ορθοδόξων και, κυρίως, οπαδών του δυτικού δόγματος, οφείλεται στην ανάγκη να παύσει ο ανταγωνισμός, «όστις οσημέραι αποβαίνει ατοπώτερος», μεταξύ «της κοινής του έθνους συνειδήσεως», η οποία ανέχεται αυτές τις ενώσεις, χωρίς να αρνείται τη νομιμότητά τους και «του γραπτού νόμου», υπό το κράτος του οποίου δεν αναγνωρίζεται η εγκυρότητά τους. Επισημαίνεται, προσθέτως, ότι η εν λόγω ρύθμιση όχι μόνο συνάδει «προς την κοινήν εν τω καθ' ημάς χρόνω δόξαν», αλλά απαντάται σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές νομοθεσίες, «μηδέ της ομοδόξου Ρωσσίας εξαιρουμένης», όπου υφίσταται, ήδη από το 1832, νόμος περί μικτών γάμων, με τους ίδιους, ως επί το πολύ, όρους που διαλαμβάνει και η νεοπαγής ελληνική νομοθεσία, οι οποίοι αποβλέπουν «στην κατά το δυνατόν εξασφάλισι[ν] του αποτελέσματος του προκείμενου μέτρου υπέρ της επικρατούσης ορθοδόξου εκκλησίας».
Η εν λόγω ρύθμιση, όμως, προκάλεσε αντιδράσεις, που ανάγκασαν την Κυβέρνηση να προβεί, μετά την παρέλευση μόλις διμήνου, και συγκεκριμένα στις 15 Οκτωβρίου 1861, στην ψήφιση νέου νόμου. Με αυτόν επιτρέπεται, και πάλι, η τέλεση γάμου ορθοδόξου με ετερόδοξο, υπό τον όρο ότι θα τηρούνται «τα υπό της ελληνικής ορθοδόξου Εκκλησίας περί του αντικειμένου τούτου οριζόμενα», ενώ καταργείται κάθε προγενέστερη διάταξη περί μικτών γάμων.
Είναι προφανές ότι, στην προκείμενη περίπτωση, ο νομοθέτης επιλέγει, ασφαλώς όχι τυχαίως, να μην εννοιοδοτήσει «τα σχετικώς οριζόμενα» από την ορθόδοξη Εκκλησία. Ωστόσο, το πνεύμα και η βούληση του νομοθέτη αποτυπώνονται στην ενώπιον της Βουλής αγόρευση, κατά τη συνεδρίαση της 14ης Οκτωβρίου 1861, του αρμόδιου Υπουργού επί των Εκκλησιαστικών Μιχ. Ποτλή. Απαντώντας σε σχετικό ερώτημα βουλευτή εάν ο γάμος ορθοδόξου με ετερόδοξο, ο οποίος τελείται, χωρίς άδεια της ορθόδοξης εκκλησιαστικής αρχής, από δυτικό ιερέα είναι, κατά το νομοσχέδιο, έγκυρος, απάντησε: «Μετά την επιψήφισιν του προκειμένου νομοσχεδίου, η Εκκλησία της Ελλάδος θέλει κανονίσει αυτή διά διατάξεώς της τα περί μικτών γάμων, και εν τη διατάξει αυτή θέλει ορίσει βέβαια, ότι δεν επιτρέπεται να τελώνται γάμοι μετά ορθοδόξων και δυτικών υπό δυτικού ιερέως και η Πολιτεία θέλει τότε υποκύψει εις την διάταξιν της εκκλησίας. Εάν εξ εναντίας η Εκκλησία συγχωρήση το τοιούτον, τότε και ο νόμος θέλει αναγνωρίζει ως εγκύρους και τους υπό δυτικού ιερέως τελουμένους γάμους…».
Ενόψει τούτου, είναι πρόδηλο ότι ο Μ. Ποτλής πέτυχε, με μία μεθοδευμένη νομοτεχνική διατύπωση, η νομοθετική ρύθμιση που εισηγήθηκε να επιφέρει, κατ' αποτέλεσμα, τις ίδιες έννομες συνέπειες με την προηγούμενη και ήδη καταργηθείσα, έχοντας, εν τω μεταξύ, όμως διασκεδάσει τις ποικιλώνυμες αντιδράσεις! Αποδείχθηκε, έτσι, ότι ο Μ. Ποτλής υπήρξε, εκτός από διαπρεπής κανονολόγος, και ικανός διπλωμάτης…




Αποστολή με E-mail Εκτύπωση


 


 

 

 


Πελοπόννησος
 
 

 



Τελευταία [23:48:19]