Δευτέρα 11 Δεκεμβρίου 15:21      4°-14° Πάτρα
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Σπύρος Βρεττός: Περί καβαφικών και άλλων βαρβάρων

Σπύρος Βρεττός: Περί καβαφικών και άλλων βαρβάρων



Σπύρος Βρεττός
Περί καβαφικών και άλλων βαρβάρων
Συνέντευξη στην ΚΡΙΣΤΥ ΚΟΥΝΙΝΙΩΤΗ
Με αφορμή την παρουσίαση του νέου του βιβλίου «Μια κάποια λύσις
(3+1 δοκίμια για τον Καβάφη)» (εκδ. poema..), την ερχόμενη Τετάρτη στο «Πολύεδρο» συναντήσαμε τον συμπολίτη λογοτέχνη-δικηγόρο Σπύρο Βρεττό στο γραφείο του για μια συζήτηση περί την ειρωνεία του Καβάφη, τους «βαρβάρους» του αλλά και τους βαρβάρους του σήμερα.
Οπως μας είπε ο Σπ. Βρεττός, στην ενασχόλησή του με το έργο άλλων ποιητών -τώρα του Καβάφη και παλιότερα του Καρυωτάκη-, τον οδήγησε «η ίδια η γραφή της ποίησης. Βέβαια, το παλιότερο βιβλίο μου για τον Καρυωτάκη είχε περισσότερο τον χαρακτήρα της μελέτης, ενώ το καινούργιο για τον Καβάφη έχει τον χαρακτήρα ελεύθερης δοκιμιακής γραφής. Οι εν λόγω ποιητές, με προεξάρχοντα τον Καβάφη, με έχουν αγγίξει, με έχουν διαμορφώσει ως ποιητή αλλά και όσον αφορά στη σκέψη γενικότερα».
«Η ειρωνεία του είναι ένστικτο, ανάσα» διαβάζουμε στο βιβλίο του Σπ. Βρεττού και παρακάτω «ταιριάζει καλύτερα η ειρωνεία του στο πλαίσιο της παρακμής και της κρίσης». Η συζήτηση, λοιπόν, στρέφεται στην καβαφική ειρωνεία. «Θεωρώ, ότι η περίφημη πια καβαφική ειρωνεία, και λέω περίφημη γιατί δεν υπάρχει περίπτωση να μιλήσει κανείς για τον Καβάφη χωρίς να αναφερθεί στην ειρωνεία του, είναι ένα από τα πλέον βασικά συστατικά της ποίησής του. Μην πω το πιο βασικό. Ο Καβάφης έχει μία ειρωνική στάση απέναντι στο θέμα που τον απασχολεί και πρόκειται να το κάνει ποίημα. Υπό το πρίσμα της ειρωνείας, εξετάζει το ιστορικό συμβάν και δίνει το δικό του ιστορικό ποίημα. Η καβαφική ειρωνεία είναι το ένστικτο του ποιητή. Χωρίς αυτή δεν μπορεί να ανασάνει ποιητικά».
Κι εδώ τίθεται το ερώτημα: Είναι ιστορικός ή πολιτικός ποιητής ο Καβάφης;
«Στο τρίτο μέρος του πρώτου μου δοκιμίου, υπό τον τίτλο ''Ιστορία, πολιτική και σώμα στον ιστορικό Καβάφη'' υποστηρίζω ότι ''η ειρωνεία με την οποία εισέρχεται εξ αρχής ο Καβάφης σε αρκετά ιστορικά ποιήματα, μοιάζει να συνιστά περισσότερο πολιτική θέαση των πραγμάτων και λιγότερο ιστορική πόζα''. Με αυτό, θέλω να πω ότι ενώ όλοι θεωρούμε ως δεδομένο ότι ο Καβάφης είναι ιστορικός ποιητής, έχει ιστορικές πηγές και γράφει ιστορικά ποιήματα, δεν τον θεωρούν όλοι πολιτικό ποιητή. Εγώ, αντίθετα, θεωρώ ότι ο Καβάφης σε μια πλειάδα ποιημάτων του συμπεριφέρεται πολιτικά, αλλά με κρυφό τρόπο. Δηλαδή πρόσωπα και καταστάσεις της εποχής του περνούν υποδόρια στα ποιήματά του, μέσα από τα παλιά ιστορικά περιστατικά, τα οποία εξετάζει. Και πρόκειται για περιόδους κρίσης και παρακμής -ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια- με αυτοκρατορίες σε παρακμή, σε κρίση. Θεωρώ, λοιπόν, ότι η προσφυγή του σε τέτοιες περιόδους και η άντληση των θεμάτων του από αυτές, ενέχει και μια αντιμετώπιση του ιστορικού παρόντος. Ο Καβάφης, απέναντι στα πρόσωπα που λυμαίνονται την εξουσία κι έχουν οδηγήσει στην παρακμή και την κρίση -είτε αυτά ανήκουν στο παρελθόν είτε στην εποχή του-, παίρνει μια καθαρά κριτική στάση» λέει ο συγγραφέας.
Και στο σημείο αυτό έρχονται οι… βάρβαροι. Που για τον Καβάφη ήταν «μια κάποια λύσις». Ο Σπύρος Βρεττός, στο βιβλίο του, επιχειρεί να δει το «Περιμένοντας τους βαρβάρους» μέσα από την ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα. Κι εδώ του επισημαίνουμε πόσο επίκαιρα ηχούν τα ποιήματα που έχει επιλέξει.
«Δίκιο έχετε», απαντά. «Αυτή η σκέψη είναι που με οδήγησε να το επιχειρήσω. Δηλαδή από τη μια έχω ένα ποίημα που γράφτηκε στην ανατολή του 20ού αιώνα και στη συνέχεια εξετάζω την πορεία του μέσα από διάφορους Ελληνες ποιητές μέχρι το τέλος του αιώνα».
Αλήθεια, ποια η πεποίθηση του Καβάφη περί την κίνηση της ιστορίας; Οπως εξηγεί ο Σπύρος Βρεττός, «αν εμβαθύνουμε στο ''Περιμένοντας τους βαρβάρους'', θα δούμε ότι ο Καβάφης επιλέγει τη μη έλευσή τους, επειδή, θεωρώ, πιστεύει σε μια κυκλική κίνηση της ιστορίας. Μοιάζει να συνηγορεί ώστε να μην έρθουν, διότι τους θεωρεί συμβολικούς και μη ιστορικούς, μη ικανούς να αλλάξουν το ιστορικό σκηνικό. Αν έρχονταν, η παράδοση σ' αυτούς, θα σήμαινε και το τέλος της ιστορίας. Κάτι που για τον Καβάφη δεν ισχύει».

Η ανάγκη για μετασχηματισμό
Πώς θα συνδέατε τους «Βαρβάρους» του Καβάφη με το σημερινό πολιτικό σκηνικό;
Μια και οι επικείμενες εκλογές θα οδηγήσουν, κατά πώς φαίνεται σε συγκυβέρνηση, ας δώσουμε μια άλλη διάσταση στους «Βαρβάρους» του Καβάφη. Για να ενισχύσει και να δικαιολογήσει ο ποιητής τον μη ερχομό των βαρβάρων, δίνει και κάποια επιχειρήματα υπέρ τους, ώστε να φανεί ότι η μη έλευσή τους δεν είναι απόφαση δική του, αλλά των ίδιων. Ετσι, ενώ έχουν προσκληθεί, ώστε να τους παραδοθούν σχεδόν τα πάντα, αρχής γενομένης από την πλήρη παράδοση της νομοθετικής εξουσίας, αυτοί αντιλαμβάνονται ότι πιθανώς πρόκειται για παγίδα. Γιατί ενώ ο αυτοκράτορας στην περγαμηνή που ετοίμασε για τον αρχηγό των βαρβάρων «τον έγραψε τίτλους πολλούς και ονόματα», δεν έχει σκοπό να εγκαταλείψει την εξουσία. Κάτι που φανερώνει τη μερική παράδοση της εξουσίας, υπονοώντας κάποιου είδους «συγκυβέρνηση».
Αλλά κι αυτό δεν αποφαίνεται ισότιμο για τους βαρβάρους, αφού, αποσκοπεί στον πολιτικό αλλά και σε οποιουδήποτε άλλου τύπο αφανισμό τους. Διότι η τρέχουσα εξουσία εξακολουθεί να είναι υπεροπτική και αλαζονική απέναντί τους, αρνούμενη να συνειδητοποιήσει πλήρως την ιστορική αναγκαιότητα της αλλαγής.

Κι εδώ ο Καβάφης, τι ρόλο ακριβώς αναλαμβάνει;
Γίνεται ο «κατάσκοπός» τους, τους ωθεί να μην έρθουν, αφήνοντας την αυτοκρατορία μέσα στην αλαζονεία της, να παρακμάσει εντελώς και να βρεθεί σε μια κατάσταση «βαρβαρική» από μόνη της. Ωστε να νιώσει την ανάγκη του μετασχηματισμού. Της αυτομεταρρύθμισής της. Η όποια αυτοκρατορία ή η όποια κοινωνία.

Η απόλυτη ταύτιση με τη σημερινή πολιτική κατάσταση.
Σαφώς. Αλλωστε ο Καβάφης, μέσα από την ιστορική-πολιτική του ποίηση, ταιριάζει σε όλες τις εποχές, αφού συνεχώς διάγουμε εποχές κρίσης και παρακμής. Οπότε και σήμερα ο Καβάφης θα μπορούσε να γράψει με τον ίδιο τρόπο και, φυσικά, με την ίδια ειρωνεία.

Και μια και αναφερθήκαμε στη σημερινή πολιτική κατάσταση, πείτε μου την άποψή σας για τα όσα έχουν γίνει έως τώρα.
Από τη στιγμή που υπογράφτηκε η νέα συμφωνία, σίγουρα δεν έγινε αυτό που είχε λεχθεί και αναμέναμε όλοι. Τώρα, αν υπάρχουν περιθώρια αυτής της συμφωνίας, με τα περίφημα ισοδύναμα μέτρα κλ.π., ας κάνουμε λίγη υπομονή. Αυτή η κυβέρνηση, τον λίγο καιρό που έμεινε στην εξουσία, τον εξάντλησε στη διαπραγμάτευση και τη νέα συμφωνία. Τώρα, ποια πολιτική θα ασκηθεί μετά τις εκλογές με δεδομένη αυτή τη συμφωνία, θα το δούμε. Ισως χρειάζεται ένας Καβάφης να γράψει το «Περιμένοντας τους βαρβάρους». Με νέους όρους πια, και επιφυλάσσοντάς τους μια διαφορετική αντιμετώπιση. Ισως, εν προκειμένω, να τους έβαζε να έρχονται ή να τους κρατούσε μακριά. Εξαρτάται ποιους θεωρούμε βαρβάρους απ' όλους αυτούς.
Ισως και να είναι οι ίδιοι μας οι εαυτοί.
Ακριβώς. Και γι' αυτό δεν έρχονται, ώστε να καταλάβουμε ότι δεν ήταν αναγκαίοι οι ξένοι καταλύτες στο πείραμά μας. Μπορούμε να δοκιμάσουμε το πείραμά μας μόνοι μας και να επιτύχουμε, μέσω μιας αυτο-μεταρρύθμισης, έστω αργής.

ΣΠΥΡΟΣ Λ. ΒΡΕΤΤΟΣ
ΜΙΑ ΚΑΠΟΙΑ ΛΥΣΙΣ
(3+1 ΔΟΚΙΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ)
ΕΚΔΟΣΕΙΣ .POEMA.., 2015, ΣΕΛ. 109, ΤΙΜΗ 10 ΕΥΡΩ



Αποστολή με E-mail Εκτύπωση


 


 

 

 


Πελοπόννησος
 
 

 



Τελευταία [15:21:38]