Τετάρτη 13 Δεκεμβρίου 20:55      8°-16° Πάτρα
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Πανελλαδικές 2015: Δείτε τις απαντήσεις στη Νεοελληνική Λογοτεχνία Θεωρητικής Κατεύθυνσης

Πανελλαδικές 2015: Δείτε τις απαντήσεις στη Νεοελληνική Λογοτεχνία Θεωρητικής Κατεύθυνσης



Το pelop.gr βρίσκεται στο πλευρό των υποψηφίων των Πανελλαδικών Εξετάσεων και μεταδίδει τα θέματα και τις λύσεις σε συνεργασία με τον Εκπαιδευτικό Οργανισμό "ΟΡΜΗ".
Στις φωτογραφίες δείτε τις απαντήσεις στη Νεοελληνική Λογοτεχνία (Θεωρητική Κατεύθυνση)

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Σχόλια για τη Λογοτεχνία από τη Φιλολογο των Φροντιστηρίων ΟΡΜΗ, κ. Νικολέττα Κατσιδήμα - Λάγιου!


ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015
ΘΕΜΑ Α1.
Οι επιρροές του Σολωμού στα έργα του γενικότερα, αλλά και στο μακροσκελές αφηγηματικό, λυρικό ποίημα «Κρητικός» είναι πολλές. Μία από αυτές είναι και η επίδρασή του από το δημοτικό τραγούδι. Παρατηρούμε λοιπόν, στο 4ο απόσπασμα στο στίχο 7: «Τότε ἀπό φῶς μεσημερνό ἡ νύχτα πλημμυρίζει», να εμφανίζεται το σχήμα της υπερβολής, το οποίο είναι έντονο στη δημοτική ποίηση. Επιπλέον, στο 4ο απόσπασμα στους στίχους 14-16 εμφανίζεται η σύνθεση των στοιχείων ανά τρία με την τριπλή επανάληψη του «κάν- κάνε- κάν», που αποτελεί συχνό στοιχείο στο δημοτικό τραγούδι. Τέλος, το ποίημα είναι γραμμένο σε ιαμβικό 15-σύλλαβο στίχο (π.χ. απόσπασμα 3, στίχος 13: «Ἔτρεμε τό δροσάτο φῶς στή θεϊκιά θωριά της») που είναι το μέτρο το οποίο συναντάμε πιο συχνά στη δημοτική ποίηση. Εναλλακτικά, θα μπορούσαν οι μαθητές να αναφέρουν και την προσωποποιημένη φύση «Ἐκοίταξε τ' ἀστέρια, κι ἐκεῖνα ἀναγαλλιάσαν», χαρακτηριστικό που επίσης απαντά συχνότατα στα δημοτικά τραγούδια.

ΘΕΜΑ Β1.
1. Στίχοι που επιβεβαιώνουν την άποψη του Β. Αθανασόπουλου:
α) «Ὅμως κοντά στήν κορασιά, πού μ' ἔσφιξε κι ἐχάρη,
Ἐσειότουν τ' ὁλοστρόγγυλο καί λαγαρό φεγγάρι·
Καί ξετυλίζει ὀγλήγορα κάτι πού ἐκεῖθε βγαίνει,
Κι ὀμπρός μου ἰδού πού βρέθηκε μία φεγγαροντυμένη.» (στίχοι 9-12, ενότητα 3)

β) «Ἔτρεμε τό δροσάτο φῶς στή θεϊκιά θωριά της,
Στα μάτια της τά ὁλόμαυρα καί στά χρυσά μαλλιά της.» (στίχοι 13-14, ενότητα 3)

γ) «Ἐκοίταξε τ' ἀστέρια, κι ἐκεῖνα ἀναγαλλιάσαν,
Καί τήν ἀχτινοβόλησαν καί δέν τήν ἐσκεπάσαν·» (στίχοι 1-2, ενότητα 4)

δ) «Τότε ἀπό φῶς μεσημερνό ἡ νύχτα πλημμυρίζει,
Κι ἡ χτίσις ἔγινε ναός πού ὁλοῦθε λαμπυρίζει.» (στίχοι 7-8, ενότητα 4)

2. Σχολιασμός:
α) Το γαλήνεμα της θάλασσας δεν χαροποιεί μόνο τον Κρητικό. Το ίδιο νοιώθει και η κόρη και γι' αυτό τον λόγο τον σφίγγει στην αγκαλιά της, σύμφωνα τουλάχιστον με τον τρόπο που ο ίδιος ερμηνεύει το σφίξιμό της. Η κίνηση αυτή μάλιστα δίνεται μ' ένα πρωθύστερο σχήμα καθώς η λογική σειρά θα ήταν πρώτα η κοπέλα να χαρεί και μετά να τον σφίξει στην αγκαλιά της. Ο φωτισμός του σκηνικού έχει ήδη αλλάξει. Δεν πρόκειται πλέον για το λιγοστό φως των αστροπελεκιών μέσα στον κατασκότεινο ουρανό, αλλά για ένα ολοστρόγγυλο, φωτεινό και διαυγές φεγγάρι, το οποίο φωτίζει άπλετα το σκηνικό. (Παράλληλα, ο στίχος αποτελεί γραμματολογική επιρροή του Σολωμού από τον Ερωτόκριτο: «Είχε φεγγάρι λαμπερό και στρογγυλό γεμάτο»). Το φεγγάρι γίνεται η λέξη- κλειδί που βοηθά στην παρουσίαση της εξωλογικής οπτασίας. Πρόκειται, κατά τον Μάκριτζ, για την πιο καθαρή περιγραφή ανάδυσης στη σολωμική ποίηση. Η οπτασία είναι φτιαγμένη από φεγγαρόφως ή λουσμένη σε αυτό. Η φράση είναι απρόσμενη («Κι ὀμπρός μου ἰδού πού βρέθηκε μία φεγγαροντυμένη»), καθώς ο Κρητικός μιλά με εξαιρετική φυσικότητα για ένα γεγονός που μόνο φυσικό κι αναμενόμενο δεν μπορεί να θεωρηθεί..

β) Στο σημείο αυτό αναφέρεται στη φωτεινή υπόσταση της μεταφυσικής, γυναικείας οντότητας, συνδυάζοντας τρεις συχνές για το Σολωμό εικόνες, τη δροσιά, το φως και το τρέμει ώστε να διαμορφώσει το κατάλληλο κλίμα για την όψη αλλά και την υπόσταση της οπτασίας. Οι ανταύγειες του δροσερού φεγγαρόφωτος τρεμοπαίζουν πάνω της και τη λούζουν, γεγονός που γίνεται αντιληπτό και με την όραση αλλά και με την αφή (σχήμα συναισθησίας). Με αυτά τα τρία στοιχεία λοιπόν ο ποιητής προετοιμάζει τον αναγνώστη για τη θεϊκή φύση, τη «θεϊκή θωριά» της (παρήχηση του θ). Τα χρώματα που χρησιμοποιεί είναι το μαύρο και το χρυσό, αποχρώσεις που είναι αντιδιαμετρικές· χρησιμοποιούνται ωστόσο προκειμένου να δημιουργηθεί η εντύπωση του θαυμασμού και να τονιστεί η υπερβατική της οντότητα.

γ) Στους στίχους αυτούς ο αφηγητής εξακολουθεί να περιγράφει την εικόνα της πάμφωτης φεγγαροντυμένης. Αυτή στρέφει το βλέμμα της προς τα αστέρια, τα οποία προσωποποιημένα παρουσιάζονται να γεμίζουν αγαλλίαση από το κοίταγμά της, να τη λούζουν με το εκθαμβωτικό τους φως, χωρίς όμως να την καλύπτουν. Η επανάληψη του α στο στίχο 1 εκφράζει τη χαρά των αστεριών, ενώ η οπτική εικόνα ενισχύεται και από τη μεταφορά του στίχου 2 «(ἐσκεπάσαν»).

δ) Η εικόνα της φωτοχυσίας που δίνεται σε ανιούσα κλιμάκωση ξεκίνησε από τον στίχο 13 στο απόσπασμα 3 (δροσάτο φως του φεγγαριού), συνέχισε στους στίχους 1-2, απόσπασμα 4 («τ' ἀστέρια τήν ἀχτινοβόλησαν») και στους στίχους 7-8 του αποσπάσματος 4 γνωρίζει την τελική έξαρσή τους. Η νύχτα γίνεται μέρα, και μάλιστα καταμεσήμερο, πλημμυρίζοντας (μεταφορά) έτσι από φως σαν εκείνο του πάμφωτου μεσημεριάτικου ήλιου. Η λάμψη του φωτός γενικεύεται και κορυφώνεται, αφού χύνεται σε όλη την πλάση, που έγινε ναός και λάμπει παντού. Η υπερβολή «ὁλοῦθε λαμπυρίζει» και οι μεταφορές «ἡ νύχτα πλημμυρίζει» και «ἡ χτίσις ἔγινε ναός» τονίζουν την κορύφωση της φωτοχυσίας, ενώ η περιγραφή της εικόνας γίνεται πιο παραστατική και ζωντανή με τη χρήση του δραματικού ενεστώτα «πλημμυρίζει», «λαμπυρίζει». Εξάλλου θα πρέπει να επισημανθεί ότι η μεταφορά «ἡ χτίσις ἔγινε ναός» υποδηλώνει τη θρησκευτικότητα του Σολωμού αλλά και αποτελεί ένδειξη χριστιανικού ανιμισμού.

ΘΕΜΑ Β2. α)
Το ποίημα «Κρητικός» οργανώνεται παράλληλα, σύμφωνα με την αναφορά του Ε. Καψωμένου σε τέσσερα χρονικά επίπεδα: τη νύχτα του ναυαγίου (1ο), τη ζωή του αφηγητή στη Κρήτη όταν πολεμούσε για την ελευθερία (2ο), τη ζωή του στη ξενιτιά ως ζητιάνος (3ο) και τον οραματισμό της έσχατης κρίσης (4ο). Στο απόσπασμα 5 [22] μπορούμε να εντοπίσουμε τις εξής χρονικές βαθμίδες: η πρώτη (τρικυμία) στους στίχους 1-4 όπου παρουσιάζονται τα συναισθήματα της φεγγαροντυμένης αφού πρώτα διάβασε τις μύχιες σκέψεις του ήρωα, αλλά και τα συναισθήματα του ίδιου για την εξαφάνισή της. Επίσης, στους στίχους 10-12 μέσω του λογοτεχνικού ευρήματος του ονείρου- εφιάλτη συνεχίζει στο ίδιο επίπεδο και ζει ξανά τις στιγμές της φουρτούνας και της πάλης με τα κύματα για να σώσει τον εαυτό του και την αγαπημένη του. Ενώ και στους στίχους 21-22 αναφέρεται στη νύχτα του ναυαγίου και την προσπάθεια που κατέβαλε ο ήρωας για να εκπληρώσει το σκοπό του. Εξάλλου, στο στίχο 6, με αφορμή τη σταγόνα του δακρύου της φεγγαροντυμένης που πέφτει πάνω στο χέρι (αποτελεί μεταβατικό μοτίβο), περνά στο δεύτερο χρονικό επίπεδο (Κρήτη). Σκέφτεται ότι πλέον έχει χάσει το πολεμικό μένος που είχε όταν πολεμούσε εναντίον των Αγαρηνών. Παράλληλα, στους στίχους 15-20 με αφορμή την παλάμη που βάζει στο μέτωπο για να ηρεμήσει από τον εφιάλτη επανέρχεται στην ίδια χρονική βαθμίδα. Ο ήρωας αναπολεί την ανδρεία, τη γενναιότητα με την οποία ο ίδιος και οι ολιγάριθμοι σύντροφοί του αντιμετώπιζαν τους υπέρτερους αριθμητικά εχθρούς, αλλά και τον τόπο όπου εκφράστηκε ο ηρωισμός και το πατριωτικό τους φρόνημα. Τέλος, στους στίχους 7-9 είναι εμφανές το τρίτο χρονικό επίπεδο, το αφηγηματικό παρόν. Το χέρι που πολεμούσε τους εχθρούς έχει χάσει πια την ανδρεία του πολεμιστή και έχει καταντήσει το χέρι ενός ζητιάνου, που ζει μια ζωή ταπεινωτική με καταρρακωμένη την αξιοπρέπειά του. Την ίδια χρονική βαθμίδα (3η) εντοπίζουμε και στους στίχους 13-14 όπου ο αφηγητής ξυπνά από τον εφιάλτη και με τη βοήθεια της παλάμης προσπαθεί να ηρεμήσει.

ΘΕΜΑ Β2. β)
Η φεγγαροντυμένη, αφού κοίταξε τα' αστέρια, έστρεψε στο τέλος το κεφάλι της προς τον Κρητικό που βρισκόταν μπροστά της μέσα στα νερά της θάλασσας. Στρέφει το ενδιαφέρον της στον ήρωα, ενώ αυτός όπως η μαγνητική βελόνα της πυξίδας (πετροκαλαμίθρα) που στρέφεται προς το βορρά, την κοίταζε γεμάτος έκσταση, μαγνητισμένος από τη θεϊκή μορφή της.
Μέσω της παρομοίωσης ο ποιητής επιχειρεί να δώσει με πιο παραστατικό τρόπο την εικόνα της έλξης των δύο προσώπων. Άλλωστε, ήδη σε πολλά κείμενα της αρχαιότητας είναι εμφανής η αξιοποίηση του φαινομένου του μαγνητισμού για να δηλωθεί μεταφορικά η έλξη μεταξύ ψυχών, πνευμάτων ή σωμάτων. Μάλιστα για να τονίσει αυτή τη στροφή του βλέμματος της φεγγαροντυμένης χρησιμοποιεί ο ποιητής το σχήμα της άρσης και θέσης «Ὄχι στήν κόρη, ἀλλά σ' ἐμέ τήν κεφαλή της κλίνει». Τέλος, μέσω αυτής της παρομοίωσης αναδεικνύεται εντονότερα το λυρικό στοιχείο.

ΘΕΜΑ Γ1. α)
Στους στίχους 13-18 ο Κρητικός κάνει μία αναδρομή στο παρελθόν παρουσιάζοντας τρεις διαφορετικές εκδοχές για την εικόνα- μορφή της φεγγαροντυμένης. Νιώθει ότι την έχει συναντήσει κάπου ξανά στο μακρινό παρελθόν ως εξιδανικευμένη μορφή. Ωστόσο, δε θυμάται ποιο από τα τρία ενδεχόμενα ισχύει:
- την έχει δει σε κάποιο εικόνισμα μέσα σε ναό (ενδεχομένως και η ίδια η Παναγία)
- την έχει πλάσει με τη φαντασία του ως ιδανική αγαπημένη
- την θυμάται από τα βρεφικά του χρόνια σαν μία φανταστική μορφή (ενδεχομένως η μορφή της μητέρας του).
Αξίζει, βέβαια, να σημειωθεί πως καμία από τις τρεις μορφές δεν υπερισχύει στο μυαλό του ήρωα. Η αναδρομή αυτή που κάνει ο Κρητικός στο μακρινό παρελθόν με σκοπό να αναζητήσει τη μορφή της φεγγαροντυμένης παραπέμπει στον ιδεαλισμό του Σολωμού που ανάγεται στη μελέτη πλατωνικών και αριστοτελικών απόψεων για την αναγνώριση, στα πράγματα του κόσμου τούτου, ιδεών (προτύπων) που η ψυχή μας είχε αντικρύσει σ' ένα προσωματικό της στάδιο. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την πλατωνική θεωρία, όλα όσα αντιλαμβανόμαστε στον κόσμο των αισθήσεων δεν είναι αληθινά αλλά είδωλα, ομοιώματα των πραγματικών όντων, δηλαδή των ιδεών που βρίσκονται στο νοητό, δηλαδή τον πραγματικό κόσμο. Τον αληθινό κόσμο η ψυχή μας τον είχε γνωρίσει στο παρελθόν σε ένα προσωματικό στάδιο και με τη βοήθεια της ανάμνησης αναγνωρίζει στα είδωλα που βλέπει τώρα, τα αληθινά όντα, δηλαδή τις ιδέες. Επιπρόσθετα, θα λέγαμε πως η εξιδανίκευση της φεγγαροντυμένης συνδέεται και με ρομαντικές πηγές. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα αξιοπρόσεκτη είναι και η χρήση του αριθμού τρία και συγκεκριμένα η τριπλή υπόθεση του ήρωα για τη μορφή της φεγγαροντυμένης με την τριπλή επανάληψη του συνδέσμου «κάν», η οποία μαρτυρεί την επιρροή του Σολωμού από το δημοτικό τραγούδι.

ΘΕΜΑ Γ1. β)
Ο αφηγητής από το χρονικό επίπεδο των συμβάντων στην τρικυμία μας μεταφέρει στο παρόν του, ως ζητιάνος, μέσω της συνειρμικής αναφοράς στο χέρι του. Συγκεκριμένα, διακόπτει την αφήγηση των γεγονότων του παρελθόντος και περνά στο χρόνο της αφήγησης του παρόντος μέσα από την εξομολόγησή του για το δραματικό παρόν που βιώνει. Με την προσωποποίηση του χεριού του («δέν ἔχω πλιά τό χέρι, π' ἀγνάντευεν Ἀγαρηνό κι ἐγύρευε μαχαίρι») ο ήρωας ομολογεί πως έχει χάσει την επιθετικότητά του, τη δύναμή του, την ανδρεία που τον χαρακτήριζε όταν ήταν πολεμιστής. Τη θέση αυτού του γεμάτου ορμή νέου έχει πάρει ένας δυστυχισμένος ζητιάνος, που ζει μια ζωή γεμάτη ταπείνωση και εξευτελισμούς με καταρρακωμένη αξιοπρέπεια και περηφάνια. Για να γίνει φανερή η τωρινή κατάσταση του ήρωα και η αλλαγή στη ζωή του ο ποιητής χρησιμοποιεί τρία εκφραστικά μέσα: - δύο αντιθετικές εικόνες σε νοούμενο σχήμα άρση-θέση (ανδρείος πολεμιστής - ταπεινωμένος ζητιάνος
- τη συνεκδοχή στη φράση: «ἔρχεται μέ δακρυσμένο μάτι» (προκαλεί τον οίκτο των διαβατών)
- τη μεταφορά «χορτάτα δυστυχιά τά μάτια μου», όπου εδώ μπορούμε να διακρίνουμε και την προσωποποίηση των ματιών, ενώ θα λέγαμε πως υπάρχει και μια πικρή ειρωνεία αφού τα μάτια του ζητιάνου είναι «χορτάτα» από τη δυστυχία.
Με έντονο, λοιπόν και γλαφυρό τρόπο ο ποιητής κάνει αισθητή την καταλυτική επιρροή το δάκρυ της Φεγγαροντυμένης που έπεσε στο χέρι του Κρητικού. Αυτό είναι που έχει αλλάξει τη ψυχοσύνθεσή του και τον έχει μεταλλάξει σ' ένα ταπεινό ζητιάνο· αυτόν που κάποτε ήταν γενναίος και ανδρείος πολεμιστής.

ΘΕΜΑ Δ1.
Ομοιότητες: Και στα δύο ποιήματα παρατηρούμε ότι εμφανίζεται στον αφηγητή μία γυναικεία μορφή, η οποία τον μαγνητίζει και τον γεμίζει θαυμασμό («καταπώς στέκει στό Βοριά ἡ πετροκαλαμίθρα», «τό βλέπω- σάν σέ ὄνειρο- μέ μάτια λιγωμένα»). Οι οντότητες αυτές είναι θεϊκές, πανέμορφες και λουσμένες στο φως («θεϊκιά θωριά της», «καί τήν ἀχτινοβόλησαν», «ὁ ἥλιος ἐσκυθρώπασε μπροστά στά τόσα κάλλη/ τά κάλλη τ' ἀπολλώνεια καί τά φωτολουσμένα»). Παρατηρούμε επίσης ότι το τοπίο είναι και στις δύο περιπτώσεις θαλασσινό («κι ἡ θάλασσα, πού σκίρτησε», «κι ἁπλώνεται ἡδονικά σέ κύματα ἀφρισμένα»). Η φύση περιγράφεται μέσω έντονων οπτικών εικόνων στην πιο ειδυλλιακή της μορφή κι εμφανίζεται να επηρεάζεται (προσωποποίηση) από τις μεταφυσικές αυτές υπάρξεις, γεγονός που αποτελεί απόδειξη της επιρροής που δέχτηκαν και οι δύο ποιητές από τη δημοτική ποίηση («ἐκοίταξε τ' ἀστέρια, κι ἐκεῖνα ἀναγαλλιάσαν», «ἀνατριχιάζ' ἡ θάλασσα στό θεῖο ἄγγισμά τους»).
Διαφορές: Συνεχίζοντας τη σύγκριση των δύο ποιημάτων μπορούμε να αναφέρουμε και ορισμένες ευδιάκριτες διαφορές. Στους στίχους του Καρυωτάκη ο αφηγητής παρακολουθεί κρυμμένος τη γυναικεία φιγούρα χωρίς να γίνεται αντιληπτός από αυτή παρά μόνο στο τέλος· γεγονός εξάλλου που τη γεμίζει τρόμο και έτσι χάνεται στα κύματα. Αντίθετα, η παρουσία του Κρητικού είναι από την πρώτη στιγμή αντιληπτή στη φεγγαροντυμένη η οποία τον μαγνητίζει και τον αποσπά προσωρινά από την πάλη του με τα κύματα. Εξάλλου γίνεται φανερό ότι το περιστατικό στο ποίημα του Καρυωτάκη διαδραματίζεται μέρα («κ ὁ ἥλιος ἐσκυθρώπασε μπροστά στά τόσα κάλλη») ενώ τα γεγονότα στον Κρητικό λαμβάνουν χώρα τη νύχτα («ἐσειότουν τ' ὁλοστρόγγυλο καί λαγαρό φεγγάρι»). Ως τρίτη διαφορά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τη συναισθηματική αντίδραση των εξωλογικών αυτών υπάρξεων προς τους ήρωες. Η φεγγαροντυμένη στέκεται με συμπόνοια και θλίψη μπροστά στο δράμα του ήρωα («ἐχαμογέλασε γλυκά στόν πόνο τῆς ψυχῆς μου/ κ ἐδάκρυσαν τά μάτια της, κι ἐμοιάζαν τῆς καλῆς μου») ιδιαιτέρως έπειτα από την απαρίθμηση των οικογενειακών του δεινών στη Κρήτη καθώς και την επίκλησή του προς αυτήν να σωθεί τουλάχιστον η αγαπημένη του. Η νεράιδα όμως στο ποίημα του Καρυωτάκη ξαφνιάζεται και τρομάζει από την παρουσία του αφηγητή με αποτέλεσμα να χάνεται στη θάλασσα («τά μάτια της τά θεϊκά μέ φόβο μέ κοιτάζουν/ καί χάνεται στή θάλασσα…»).




Αποστολή με E-mail Εκτύπωση


 


 

 

 


Πελοπόννησος
 
 

 



Τελευταία [20:55:42]